Mahabharata — Ashvamedhika Parva, Shloka 273
अलर्कोपाख्यानम् — Indriya-Nigraha and Yogic Victory
Mahābhārata 14.30
Devanagari script
नाध्यगच्छत् परं श्रेयो योगान्मतिमतां वर: । तब वे सामर्थ्यशाली राजा एकाग्रचित्त होकर विचार करने लगे। विप्रवर! बहुत दिनोंतक निरन्तर सोचने-विचारनेके बाद बुद्धिमानोंमें श्रेष्ठ राजा अलर्कको योगसे बढ़कर दूसरा कोई कल्याणकारी साधन नहीं प्रतीत हुआ
Translation
ਤਦ ਉਹ ਸਮਰੱਥ ਰਾਜਾ ਇਕਾਗ੍ਰ ਚਿੱਤ ਹੋ ਕੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਹੇ ਵਿਪ੍ਰਵਰ! ਬਹੁਤ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਲਗਾਤਾਰ ਮਨਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬੁੱਧਿਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਜਾ ਅਲਰਕ ਨੂੰ ਯੋਗ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਹੋਰ ਕੋਈ ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਸਾਧਨ ਪ੍ਰਤੀਤ ਨਾ ਹੋਇਆ।
Word by Word
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन
अध्यगच्छत्found/attained
अध्यगच्छत्:
TypeVerb
Rootअधि-गम्
FormImperfect (Lan), 3, Singular, Parasmaipada
परम्highest, supreme
परम्:
Karma
TypeAdjective
Rootपर
FormNeuter, Accusative, Singular
श्रेयःgood, welfare, the better (highest good)
श्रेयः:
Karma
TypeNoun
Rootश्रेयस्
FormNeuter, Accusative, Singular
योगात्than yoga / from yoga
योगात्:
Apadana
TypeNoun
Rootयोग
FormMasculine, Ablative, Singular
मतिमताम्of the intelligent
मतिमताम्:
TypeAdjective
Rootमतिमत्
FormMasculine, Genitive, Plural
वरःthe best, the foremost
वरः:
Karta
TypeNoun
Rootवर
FormMasculine, Nominative, Singular
Speaker
ब्राह्मण उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Meter (Chandas)
Sandhi Notes