Shloka 19
अध्वर्यु–यति संवादः
Adhvaryu–Yati Dialogue on Svabhāva, Ahiṃsā, and Mokṣa
अध्वर्युर्वाच भूमेर्गन्धगुणान् भुड्क्षे पिबस्पापोमयान् रसान् । ज्योतिषां पश्यसे रूप॑ स्पृशस्यनिलजान् गुणान्
adhvaryur uvāca: bhūmer gandha-guṇān bhuṅkṣe pibaś cāpomayān rasān | jyotiṣāṁ paśyase rūpaṁ spṛśasy anilajān guṇān ||
ਅਧਵਰਯੂ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਯਤੀ! ਤੂੰ ਮੰਨਦਾ ਹੈਂ ਕਿ ਸਭ ਭੂਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਣ ਹੈ; ਫਿਰ ਵੀ ਤੂੰ ਧਰਤੀ ਦੇ ਗੰਧ-ਗੁਣ ਦਾ ਭੋਗ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਜਲਮਯ ਰਸ ਪੀਂਦਾ ਹੈਂ, ਤੇਜ ਦਾ ਗੁਣ—ਰੂਪ ਵੇਖਦਾ ਹੈਂ ਅਤੇ ਵਾਯੂ-ਜਨਿਤ ਸਪਰਸ਼-ਗੁਣ ਨੂੰ ਛੁਹਿੰਦਾ ਹੈਂ। (ਆਕਾਸ਼-ਜਨਿਤ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣਦਾ ਹੈਂ ਅਤੇ ਮਨ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ ਦਾ ਮਨਨ ਕਰਦਾ ਹੈਂ।) ਤਾਂ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਕਹੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ-ਅਨੁਭਵ ਦਾ ਮੇਲ ਕਿਵੇਂ ਬਿਠਾਂਦਾ ਹੈਂ?
ब्राह्मण उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the linkage between the senses and the elemental qualities (smell–earth, taste–water, form–fire/light, touch–wind). It challenges a purely verbal claim about universal life/spirit by pointing to embodied experience: one still engages sense-objects, so one must explain how such engagement fits with one’s philosophical position and ethical restraint.
In a didactic exchange, the Adhvaryu priest addresses the interlocutor (in this section framed as a Brahmin speaker elsewhere) and argues by enumeration of sensory enjoyments. He uses the standard mapping of elements to qualities to press a question about consistency between doctrine and conduct.