Shloka 34
धृतराष्ट्रस्य पश्चात्तापः तथा वनप्रस्थानानुज्ञा | Dhṛtarāṣṭra’s Remorse and Request for Forest-Retirement
Devanagari script
सदा चापररात्रान्ते भवेत् कार्यार्थनिर्णय: । मध्यरात्रे विहारस्ते मध्याह्ले च सदा भवेत्
Translation
ਅਤੇ ਸਦਾ ਰਾਤ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਪਹਿਰ ਵਿੱਚ ਅਗਲੇ ਕੰਮਾਂ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕਰ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਅਤੇ ਦੁਪਹਿਰ ਵੇਲੇ ਤੈਨੂੰ ਆਪ ਘੁੰਮ-ਫਿਰ ਕੇ ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਹਾਲਤ ਦਾ ਜਾਇਜ਼ਾ ਲੈਣਾ ਉਚਿਤ ਹੈ।
Word by Word
सदाalways
सदा:
TypeIndeclinable
Rootसदा
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
अपरremaining, later (part)
अपर:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootअपर
FormMasculine/Neuter (agreeing with implied 'भागे/काले'), Locative, Singular
रात्रि-अन्तेat the end of the night
रात्रि-अन्ते:
Adhikarana
TypeNoun
Rootरात्रि-अन्त
FormMasculine, Locative, Singular
भवेत्should be / should happen
भवेत्:
TypeVerb
Rootभू
FormOptative (Vidhi-lin), 3rd, Singular, Parasmaipada
कार्य-अर्थ-निर्णयःdecision regarding the purpose of tasks
कार्य-अर्थ-निर्णयः:
Karta
TypeNoun
Rootकार्य-अर्थ-निर्णय
FormMasculine, Nominative, Singular
मध्य-रात्रेat midnight
मध्य-रात्रे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootमध्य-रात्रि
FormFeminine, Locative, Singular
विहारःgoing about, inspection-walk
विहारः:
Karta
TypeNoun
Rootविहार
FormMasculine, Nominative, Singular
तेof you / your
ते:
Sampradana
TypePronoun
Rootयुष्मद्
FormGenitive, Singular
मध्य-अह्नेat midday
मध्य-अह्ने:
Adhikarana
TypeNoun
Rootमध्य-अहन्
FormMasculine/Neuter (usage as time-locative), Locative, Singular
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
सदाalways
सदा:
TypeIndeclinable
Rootसदा
भवेत्should be
भवेत्:
TypeVerb
Rootभू
FormOptative (Vidhi-lin), 3rd, Singular, Parasmaipada
Speaker
वैशम्पायन उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes