Shloka 25
कुन्ती–व्याससंवादः
Kuntī–Vyāsa Dialogue on Durvāsā’s Boon and Karṇa’s Birth
राजन! तदनन्तर देवर्षि नारदजी धर्मात्मा राजा युधिष्ठिरको आश्वासन देकर अभीष्ट स्थानको चले गये ।।
vaiśampāyana uvāca |
rājan! tadanantaraṃ devarṣi-nāradaḥ dharmātmā rājā yudhiṣṭhiram āśvāsya abhīṣṭa-sthānaṃ jagāma ||
evaṃ varṣāṇy atītāni dhṛtarāṣṭrasya dhīmataḥ |
vanavāse tathā trīṇi nagare daśa pañca ca ||
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਰਾਜਨ! ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਧਰਮਾਤਮਾ ਦੇਵਰਿਸ਼ੀ ਨਾਰਦ ਨੇ ਰਾਜਾ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦੇ ਕੇ ਆਪਣੇ ਮਨ-ਭਾਉਂਦੇ ਸਥਾਨ ਵੱਲ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਵਰ੍ਹੇ ਬੀਤ ਗਏ—ਜੰਗਲ-ਵਾਸ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਵਰ੍ਹੇ ਅਤੇ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਪੰਦਰਾਂ ਵਰ੍ਹੇ। ਰਣਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਹਾਨੀ ਹੋਣ ਉਪਰੰਤ ਵੀ ਉਹ ਆਪਣੇ ਜਾਤੀ-ਭਰਾਵਾਂ, ਸਬੰਧੀਆਂ, ਮਿੱਤਰਾਂ, ਸਾਥੀਆਂ ਅਤੇ ਸਵਜਨਾਂ ਦੇ ਨਿਮਿੱਤ ਸਦਾ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ—ਸ਼ੋਕ ਦਾ ਉਤਰ ਧਰਮ ਅਤੇ ਦਾਨ ਨਾਲ ਦੇਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ।
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse frames post-war life as a moral response to loss: grief is met through dharma—consolation, disciplined passage of time, and sustained charity (dāna). It also highlights the transition from royal life to forest-retirement as a recognized ethical stage.
Nārada reassures Yudhiṣṭhira and then departs. The narration then summarizes Dhṛtarāṣṭra’s post-war years: fifteen years spent in the city and three years in forest-dwelling, during which he regularly gave gifts on behalf of his bereaved family and dependents.