Shloka 4
Gāndhārī’s Petition for a Vision of the Departed (गान्धार्याः प्रार्थना—दिव्यदर्शनप्रसङ्गः)
जिन बाहुबलशाली नरेशके सौ पुत्र थे, जो स्वयं भी दस हजार हाथियोंके समान बलवान थे, वे ही दावानलसे जलकर मरे हैं, यह कितने दुःखकी बात है? ।।
yudhiṣṭhira uvāca |
yaṃ purā paryavījanta tālavṛntair varastriyaḥ |
taṃ gṛdhrāḥ paryavījanta dāvāgniparikālītam ||
ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਜਿਸ ਬਾਹੁਬਲੀ ਨ੍ਰਿਪ ਦੇ ਸੌ ਪੁੱਤਰ ਸਨ ਅਤੇ ਜੋ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਹਾਥੀਆਂ ਜਿਤਨਾ ਬਲਵਾਨ ਸੀ, ਉਹ ਦਾਵਾਨਲ ਵਿੱਚ ਸੜ ਕੇ ਮਰ ਗਿਆ—ਇਹ ਕਿੰਨਾ ਦੁੱਖ ਹੈ! ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਉੱਤਮ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਤਾੜ-ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਪੱਖਿਆਂ ਨਾਲ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਹਵਾ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ, ਹੁਣ ਦਾਵਾਨਲ ਨਾਲ ਝੁਲਸੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗਿਦੜ (ਗਿਦ੍ਹਾਂ) ਆਪਣੇ ਪਰਾਂ ਨਾਲ ‘ਹਵਾ’ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
The verse underscores impermanence and the moral shock of worldly reversal: those once honored and comforted can, by fate and the consequences of life, meet an end marked by helplessness. It invites detachment from pride in power and status and compassion for the fallen.
Yudhiṣṭhira laments the tragic end of the elder Kuru figures who died in a forest fire. He contrasts their former royal comfort—being fanned by noble women—with their present condition, where vultures hover and beat their wings over the burned bodies.