Shloka 1636
Devanagari script
हा तात! धर्मराजेति समाक्रन्दन्महाभये । मैं तो समझता हूँ कि अत्यन्त दुर्बल हो जानेके कारण जिनके शरीरमें फैली हुई नस- नाड़ियाँतक स्पष्ट दिखायी देती थीं
Translation
ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਆਖਿਆ—“ਹਾ ਤਾਤ! ਹਾ ਧਰਮਰਾਜ!” ਕਹਿ ਕੇ ਮਹਾਂਭਯ ਵਿੱਚ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੀ ਹੋਈ। ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਅਤਿਅੰਤ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਜਿਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲੀਆਂ ਨਸਾਂ-ਨਾਡੀਆਂ ਤੱਕ ਸਾਫ਼ ਦਿਸਦੀਆਂ ਸਨ, ਉਹ ਮੇਰੀ ਮਾਤਾ ਕੁੰਤੀ—ਜਦ ਅੱਗ ਦਾ ਵੱਡਾ ਡਰ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਹੋਵੇਗਾ—“ਹਾ ਤਾਤ! ਹਾ ਧਰਮਰਾਜ!” ਕਹਿ ਕੇ ਕਾਤਰ ਪੁਕਾਰ ਪਾ ਰਹੀ ਹੋਵੇਗੀ।
Word by Word
हाalas! (interjection)
हा:
TypeIndeclinable
Rootहा
तातO dear son!/O child!
तात:
TypeNoun
Rootतात
FormMasculine, Vocative, Singular
धर्मराजO Dharmaraja (Yudhishthira)!
धर्मराज:
TypeNoun
Rootधर्मराज
FormMasculine, Vocative, Singular
इतिthus (quotative)
इति:
TypeIndeclinable
Rootइति
समाक्रन्दन्crying out loudly
समाक्रन्दन्:
Karta
TypeVerb
Rootसम्-आ-क्रन्द्
FormPresent participle (Parasmaipada), Singular, Masculine, Nominative
महाभयेin great fear/terror
महाभये:
Adhikarana
TypeNoun
Rootमहाभय
FormNeuter, Locative, Singular
Speaker
युधिछिर उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes