Shloka 13
धृतराष्ट्राश्रमगमनम् — The Pandavas’ Procession to Dhritarashtra’s Hermitage
यश्न पाण्डवदायादो हत: षड्भिम्महारथै: । स सोम इह सौभद्रो योगादेवाभवद् द्विधा
yasmin pāṇḍava-dāyādo hataḥ ṣaḍbhir mahārathaiḥ | sa soma iha saubhadro yogād evābhavad dvidhā ||
ਵਿਆਸ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਪਾਂਡਵਾਂ ਦਾ ਉਹ ਵਾਰਸ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਛੇ ਮਹਾਰਥੀਆਂ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਮਾਰਿਆ ਸੀ, ਉਹੀ ਸੌਭਦ੍ਰ (ਅਭਿਮਨ੍ਯੂ) ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸੋਮ—ਚੰਦਰਮਾ—ਸੀ, ਜੋ ਇਸ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉਤਰੇਆ। ਯੋਗ-ਬਲ ਨਾਲ ਉਹ ਦੋ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ—ਇੱਕ ਰੂਪ ਚੰਦਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਰੂਪ ਨਾਲ ਮਰਤ੍ਯ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।
व्यास उवाच
Educational Q&A
The verse interprets a major wartime death through a dharmic-cosmic lens: beings of celestial status may incarnate for the restoration of order, and yogic power can allow a divine entity to manifest in more than one mode. It encourages seeing events not only as personal tragedy but also as part of a larger moral and cosmic framework.
Vyāsa identifies Abhimanyu—described as the Pāṇḍavas’ heir who was killed by six great warriors—as Soma (the Moon) incarnate on earth, stating that Soma appeared in a dual manner through yogic power.