Shloka 9
कुन्तीनिवर्तनप्रयत्नः तथा वननिवासप्रारम्भः
Attempt to Dissuade Kuntī; Commencement of Forest Residence
इयं पुनः पद्मदलायताक्षी मध्यं वय: किंचिदिव स्पृशन्ती । नीलोत्पलाभा सुरदेवतेव कृष्णा स्थिता मूर्तिमतीव लक्ष्मी:
iyaṃ punaḥ padma-dalāyatākṣī madhyaṃ vayaḥ kiñcid iva spṛśantī | nīlotpalābhā sura-devateva kṛṣṇā sthitā mūrtimatīva lakṣmīḥ ||
ਸੰਜਯ ਬੋਲਿਆ—ਇਹ ਇਸਤ੍ਰੀ ਫਿਰ ਕਮਲ-ਪੱਤੇ ਵਰਗੀਆਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਯੌਵਨ ਦੇ ਮੱਧ ਨੂੰ ਹੌਲੇ ਨਾਲ ਹੀ ਛੂਹਿਆ ਹੋਵੇ। ਨੀਲੇ ਕਮਲ ਵਰਗੀ ਸ਼ਿਆਮ ਕਾਂਤੀ ਨਾਲ ਦਮਕਦੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਦੇਵੀ ਜਿਹੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ; ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਉੱਥੇ ਇਉਂ ਖੜੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਲਕਸ਼ਮੀ ਹੀ ਮੂਰਤ ਬਣ ਕੇ ਆ ਖੜੀ ਹੋਵੇ।
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse uses the imagery of Lakṣmī and lotus-like beauty to signal auspiciousness joined to dignity. In the Ashramavāsika setting—where loss and withdrawal from power dominate—it subtly teaches that true ‘śrī’ (splendor/fortune) is not mere luxury but a moral radiance that should accompany dharma and steadfast character.
Sañjaya is describing Kṛṣṇā (Draupadī) in elevated poetic terms—her eyes, complexion, and presence—presenting her as goddess-like and Lakṣmī embodied. The description functions to highlight her stature and the reverence she commands within the unfolding events of the parva.