Shloka 15

धृतराष्ट्र-सत्कारः तथा श्राद्ध-दाने नियमनम् | Honoring Dhṛtarāṣṭra and Regulating Śrāddha-Gifts

Devanagari script

वर्तमानेषु सद्वृत्तिं पाण्डवेषु महात्मसु

Transliteration

vartamāneṣu sadvṛttiṁ pāṇḍaveṣu mahātmasu | viparītakaś ca me śatrur niyamyaś ca bhaven naraḥ ||

Translation

ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਖਿਆ— ਜਦੋਂ ਮਹਾਤਮਾ ਪਾਂਡਵ ਸਦਾਚਾਰ ਵਿੱਚ ਵਰਤ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਦ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਇਸ ਨਿਯਮ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਨਾਲ ਨਿਭਾਂਦਾ ਸੀ— “ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਨਿਯਮ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਸ਼ਾਸਨ-ਆਗਿਆ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਮੇਰਾ ਸੁਹਿਰਦ ਹੈ; ਅਤੇ ਜੋ ਇਸ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਚਲੇ ਉਹ ਮੇਰਾ ਸ਼ਤ੍ਰੂ— ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ ਕਾਬੂ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਰਮੀ ਰਾਜ-ਵਿਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਮਿੱਤਰਤਾ ਦਾ ਆਧਾਰ ਨਿੱਜੀ ਨੇੜਤਾ ਨਹੀਂ, ਯਥੋਚਿਤ ਆਗਿਆਪਾਲਨ ਸੀ।

Word by Word

• वर्तमानेषु: while (they) are present / in the present ones
• वर्तमानेषु: Adhikarana
• Type: Adjective
• Root: वर्तमान (√वृत्/√वर्त्)
• Form: Masculine, Locative, Plural

• सद्वृत्तिम्: good conduct
• सद्वृत्तिम्: Karma
• Type: Noun
• Root: सद्वृत्ति
• Form: Feminine, Accusative, Singular

• पाण्डवेषु: among the Pandavas
• पाण्डवेषु: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: पाण्डव
• Form: Masculine, Locative, Plural

• महात्मसु: among the great-souled (ones)
• महात्मसु: Adhikarana
• Type: Adjective
• Root: महात्मन्
• Form: Masculine, Locative, Plural

• विपरीतकाशः: one of contrary conduct
• विपरीतकाशः: Karta
• Type: Adjective
• Root: विपरीतकाश
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• मे: my
• मे: Sampradana
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद्
• Form: Genitive, Singular

• शत्रुः: enemy
• शत्रुः: Karta
• Type: Noun
• Root: शत्रु
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• नियम्य: having restrained / controlling
• नियम्य: Karana
• Type: Verb
• Root: नि-√यम्
• Form: Absolutive (Gerund)

• भवेत्: would be / should be
• Type: Verb
• Root: √भू
• Form: Optative (Vidhi-lin), 3rd, Singular

• नरः: a man
• नरः: Karta
• Type: Noun
• Root: नर
• Form: Masculine, Nominative, Singular

Speaker

वैशम्पायन उवाच

Characters & Entities

• Vaiśampāyana
• Pāṇḍavas
• Yudhiṣṭhira