Shloka 16
Adhyāya 16 — Daiva, Kṣatriya-dharma, and Public Reassurance to Dhṛtarāṣṭra
इस प्रकार श्रीमह्याभारत आश्रमवासिकपरववके अन्तर्गत आश्रमवासपर्वमें कुन्तीका वनको प्रस्थानविषयक सोलहवाँ अध्याय पूरा हुआ
na tasya putrāḥ pautrā vā kṣatavaṁśasya pārthiva | labhante sukṛtāllokān yasmād vaṁśaḥ praṇaśyati rājan ||
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਬੋਲੇ—ਹੇ ਰਾਜਨ! ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਪੌਤਰੇ ਪੁੰਨ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਨਹੀਂ ਪਾਂਦੇ; ਕਿਉਂਕਿ ਜਿਸ ਵੰਸ਼-ਪਰੰਪਰਾ ਨਾਲ ਸੰਸਕਾਰ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਲੋਕ-ਵਿਵਸਥਾ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse stresses that the extinction of a lineage is a grave ethical and religious loss: when the family line ends, the chain of dharma—especially duties like śrāddha and other ancestral rites—breaks, and descendants are said to lose access to the merit-based ‘good worlds’ traditionally secured through righteous continuity.
In Vaiśaṃpāyana’s narration to the king, this statement functions as a reflective, moralizing conclusion within the Ashramavāsika context, underscoring the catastrophic consequences of dynastic ruin that follow the great war and the subsequent withdrawal of elders to the forest.