Shloka 8
Śrāddha-pravṛtti-kathana and Varjya-dravya-nirdeśa
Origin and Prohibitions in Śrāddha
आजेन वापि लौहेन मघास्वेव यतव्रत: । हस्तिच्छायासु विधिवत् कर्णव्यजनवीजितम्
ājena vāpi lauhena maghāsveva yatavrataḥ | hasticchāyāsu vidhivat karṇavyajanavījitam ||
ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਆਖਿਆ—“ਜਾਂ ਉਹ ਨਿਯਮ-ਨਿਸ਼ਠਾ ਨਾਲ ਵਰਤ ਪਾਲ ਕੇ, ਮਘਾ ਨਕਸ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਹੀ, ਹਾਥੀ ਦੀ ਛਾਂ ਹੇਠ ਬੈਠੇ, ਹਾਥੀ ਦੇ ਕੰਨ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਵਿਅਜਨ ਸਮਝ ਕੇ ਹਵਾ ਲੈਂਦਾ ਹੋਇਆ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਡਾ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰੇ—ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦਾ ਪਾਯਸ ਜਾਂ ਲੌਹ-ਸ਼ਾਕ ਦਾ ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਅਰਪਿਤ ਕਰੇ।”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse emphasizes disciplined observance of prescribed rites: śrāddha should be performed with proper procedure (vidhivat), appropriate offerings, and attention to auspicious timing (Maghā), showing that dharma is upheld through careful, rule-governed ancestral duty.
Bhishma is describing a specific, rule-bound mode of performing śrāddha: during the Maghā nakṣatra, the performer—steadfast in vows—sits in an elephant’s shade and is fanned by the elephant’s ears, while offering designated foods such as rice-pāyasa or lauhā-śāka, underscoring the ritual’s exacting conditions.