Shloka 10
Brāhmaṇa-vandana: Criteria for Veneration, Disciplined Speech, and Protective Kingship (अनुशासनपर्व, अध्याय ८)
शक्यं होवाहवे योद्धं न दातुमनसूयितम्
śakyaṃ hovāhave yoddhaṃ na dātum anasūyitam
ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਯੋਧਾ ਲੱਭ ਜਾਣਾ ਸੰਭਵ ਹੈ; ਪਰ ਜੋ ਈਰਖਾ ਅਤੇ ਦੋਸ਼-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ, ਐਸਾ ਮਨੁੱਖ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਦਾਨ ਵਜੋਂ ਦੇਣਾ ਜਾਂ ਸੌਖੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਵਾ ਦੇਣਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਸੁਭਾਉ ਦਿੱਤਾ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ—ਇਹ ਧਰਮ-ਗੁਣ ਵਜੋਂ ਸਾਧ ਕੇ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhīṣma contrasts external capability with inner virtue: martial skill may be obtained, but freedom from envy and fault-finding (anasūyā) is a rare ethical quality that cannot be simply ‘given’ by others; it must be developed through discipline and character.
In Bhīṣma’s instruction on conduct (anuśāsana), he emphasizes the difficulty of finding truly noble-minded people. He notes that while warriors can be found for battle, a person devoid of envy and censoriousness is not something one can procure or confer at will.