Shloka 10
Go-dāna-stuti and Ghṛta-Japa
Praise of cow-gift and ghee-centered recitation
ऊर्जस्विन्य ऊर्जमेधाश्न यज्ञे गर्भोडमृतस्य जगतोअसस््य प्रतिष्ठा । क्षिते रोह: प्रवह: शश्व॒देव प्राजापत्या: सर्वमित्यर्थवादा:
bhīṣma uvāca | ūrjasvinyā ūrjamedhāś ca yajñe garbho 'mṛtasya jagato 'sya pratiṣṭhā | kṣite rohaḥ pravaḥ śaśvad eva prājāpatyāḥ sarvam ity arthavādāḥ |
ਗਾਂਵਾਂ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬਲ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਵੇਕ ਵਾਲੀ ਬੁੱਧੀ ਹੈ। ਯਜ्ञ ਵਿੱਚ ਉਹ ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਸਰੂਪ ਹਵਿਸ਼੍ਯ ਦੀ ਗਰਭ—ਉਤਪੱਤੀ-ਸਥਾਨ—ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਜਗਤ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹਨ। ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉਹ ਬਲਦਾਂ ਦੇ ਸ਼੍ਰਮ ਰਾਹੀਂ ਖੇਤੀ ਦੀ ਵਾਧਾ ਕਰਵਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ-ਜੀਵਨ ਦੇ ਅਨਾਦਿ, ਅਟੁੱਟ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਹਨ—ਇਹ ਸਭ ਗੋ-ਸਤੁਤੀ ਲਈ ਅਰਥਵਾਦੀ ਉਕਤੀਆਂ ਹਨ।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse frames the cow as a dharmic support of society and cosmic order: a source of sacrificial offerings, agricultural prosperity, and continuity of life. It also clarifies that such lines function as arthavāda—praise meant to encourage reverence and charitable gifting (go-dāna), rather than a standalone command.
In Anuśāsana Parva’s instruction on gifts and duties, Bhishma describes mantras/praise to be recited after performing go-dāna. He extols the cow’s role in yajña, sustenance, and social stability, linking her to Prajāpati to emphasize sacred status.