Shloka 40
गोप्रदानगुणाः तथा कपिलागोविधानम्
Merits of Cow-Gift and the Origin-Account of Kapilā Cows
वृत्तिग्लाने सीदति चातिमात्रं कृष्यर्थ वा होम्यहेतो: प्रसूते: । गुर्वर्थ वा बालसंवृद्धये वा धेनुं दद्याद् देशकालेडविशिष्टे
vṛttiglāne sīdati cātimātraṃ kṛṣyarthaṃ vā homyahetoḥ prasūteḥ | gurvarthaṃ vā bālasaṃvṛddhaye vā dhenuṃ dadyād deśakāle ’viśiṣṭe ||
ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਜਿਸ ਦੀ ਜੀਵਿਕਾ ਘਟ ਗਈ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਜੋ ਬਹੁਤ ਦੁੱਖ ਸਹਿ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਐਸੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਆਮ ਦੇਸ਼-ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੁੱਧ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਗਾਂ ਦਾਨ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੇਤੀ ਲਈ, ਹੋਮ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਲਈ, ਪ੍ਰਸੂਤਾ ਇਸਤਰੀ ਦੇ ਪੋਸ਼ਣ ਲਈ, ਗੁਰੁਦਕਸ਼ਿਣਾ ਲਈ ਜਾਂ ਬੱਚੇ ਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਲਈ ਲੋੜ ਹੋਵੇ—ਤਾਂ ਵੀ ਆਮ ਦੇਸ਼-ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਦੁੱਧਾਰੂ ਗਾਂ ਦਾ ਦਾਨ ਉਚਿਤ ਹੈ।
पितामह उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that gifting a milch cow is a highly meritorious and socially sustaining form of dāna, recommended even in ordinary circumstances when it relieves severe livelihood distress or supports essential duties—farming, Vedic rites, postpartum care, guru-dakṣiṇā, and child-rearing.
In Anuśāsana Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on dharma, especially the ethics of giving. Here he specifies practical situations where donating a milk-giving cow is appropriate and beneficial, emphasizing compassion and maintenance of household and ritual life.