Shloka 23
च्यवन-कुशिक-संवादः
Cyavana–Kuśika Dialogue on Hospitality, Service, and Lineage Questions
भीष्म उवाच आत्मवत् तस्य कुर्वीत संस्कारं स्वामिवत् तथा । त्यक्तो मातापितृभ्यां यः सवर्ण प्रतिपद्यते
bhīṣma uvāca | ātmavat tasya kurvīta saṃskāraṃ svāmivat tathā | tyakto mātāpitr̥bhyāṃ yaḥ savarṇaḥ pratipadyate |
ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਆਖਿਆ— ਪੁੱਤਰ! ਐਸੇ ਬਾਲਕ ਦੇ ਸੰਸਕਾਰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਬੱਚੇ ਵਾਂਗ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਸਰੇ ਵਾਲੇ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨੇ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਜਿਸ ਪਾਲਕ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਕੇ ਪਾਲਿਆ ਹੈ, ਉਸੇ ਦੇ ਵਰਣ ਵਿੱਚ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਪਾਲਕ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਰਣ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਦੇ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
If parents abandon a child and a guardian accepts and maintains him, the guardian bears dharmic responsibility to perform the child’s saṃskāras properly, treating him as one’s own; the child is socially reckoned to the guardian’s varna for purposes of rites and formation.
In Bhishma’s dharma-instruction (Anushasana Parva), he lays down a rule concerning an abandoned child: once taken in by a protector, the child’s ritual upbringing and social classification for rites follow the protector who assumes care.