Shloka 14
Varṇasaṃkara: Causes, Classifications, and Conduct-based Recognition (वर्णसंकरः—हेतु-जाति-आचारनिर्णयः)
अन्यत्र जामया सार्ध प्रजानां पुत्र ईहते । दुहितान्यत्र जातेन पुत्रेणापि विशिष्यते
anyatra jāmayā sārdhaṁ prajānāṁ putra īhate | duhitānyatra jātena putreṇāpi viśiṣyate ||
ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ—ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਵੰਸ਼-ਪਰੰਪਰਾ ਲਈ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਹੀ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਕੁਝ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਧੀ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਹੱਕ ਅਤੇ ਮਰਤਬੇ ਵਿੱਚ ਉੱਚੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਜੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਉਸ ਧੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਧਨ ਦਾ ਸਾਂਝਾ ਵਾਰਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਵਿਕਲਪ ਦੱਤਕ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਹੋਵੇ, ਉੱਥੇ ਆਪਣੀ ਜੰਮੀ ਧੀ ਹੀ ਵਧੇਰੇ ਮਾਨਯੋਗ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma states that while a son is generally sought for lineage, there are exceptions where a daughter—especially one accepted as fulfilling the son’s role—can share or even take precedence in inheritance, and a biological daughter can be regarded as superior to an adopted son in claim.
In the Anushasana Parva’s dharma-instruction setting, Bhishma is laying down nuanced rules about heirs and succession, clarifying exceptional cases involving a daughter treated as a son and comparisons between a natural daughter and an adopted son.