Mahabharata — Anushasana Parva, Shloka 13
पात्रलक्षण-परिक्षा (Pātra-Lakṣaṇa Parīkṣā) — Criteria for a Worthy Recipient
आगतानागते चोभे ब्राह्मणो द्विपदं वर: । ब्राह्मणो भरतश्रेष्ठ स्वरधर्म चैव वेद यः:
āgatānāgate cobhe brāhmaṇo dvipadaṃ varaḥ | brāhmaṇo bharataśreṣṭha svadharmaṃ caiva veda yaḥ ||
ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੋ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਗੇਤਰਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਬੀਤੇ ਅਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ—ਦੋਵੇਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਭਰਤ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਸਵਧਰਮ ਨੂੰ ਯਥਾਰਥ ਜਾਣ ਕੇ ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਆਚਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਅਸਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੈ।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse defines true Brāhmaṇa-hood not merely by birth but by knowledge and lived adherence to svadharma: the highest human is the one who understands dharma and practices it.
In the Anuśāsana Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on dharma and social-ethical ideals; here he praises the Brāhmaṇa as foremost among humans and frames the criterion as knowing and following one’s proper duty.