Shloka 166
Pūjya-namaskārya-prakaraṇa
On Those Worthy of Honor and Salutation
दुरावापमवाप्यैतन्नानुतिष्ठन्ति मानवा: । पहले तो ब्राह्मणत्वका प्राप्त होना ही कठिन है। यदि वह प्राप्त हो जाय तो उसका पालन करना और भी कठिन हो जाता है; किंतु बहुत-से मनुष्य इस दुर्लभ वस्तुको पाकर भी तदनुकूल आचरण नहीं करते हैं
durāvāpam avāpya etan nānutiṣṭhanti mānavāḥ |
ਮਾਤੰਗ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਇਹ ਦੁਲੱਭ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਵੀ ਲੋਕ ਉਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਆਚਰਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਤਵ ਮਿਲਣਾ ਹੀ ਔਖਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਮਿਲ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੂੰ ਯੋਗ ਆਚਾਰ ਨਾਲ ਨਿਭਾਉਣਾ ਹੋਰ ਵੀ ਔਖਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ ਬਹੁਤੇ ਲੋਕ ਇਹ ਵਿਰਲਾ ਪਦ ਪਾ ਕੇ ਵੀ ਉਸ ਅਨੁਕੂਲ ਧਰਮ-ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।
मतंग उवाच
Educational Q&A
Rare attainments—especially a dharmic status like brāhmaṇatva—carry corresponding obligations. The verse stresses that attainment without sustained right conduct is a moral failure; true worth lies in living the discipline that the status demands.
In the Anuśāsana Parva’s instruction-focused discourse, Matanga is speaking as a moral teacher. He highlights the gap between acquiring a revered position and actually practicing the dharma and self-restraint appropriate to it.