Mahabharata — Anushasana Parva, Shloka 29
Aṣṭāvakra’s Visit to Kubera: Hospitality, Temptation, and the Ethics of Restraint (अष्टावक्र-वैश्रवणोपाख्यानम्)
Devanagari script
अचिन्त्य एष भगवान् कर्मणा मनसा गिरा । न मे तात युधिश्रेष्ठ विद्यया पण्डित: सम:
Translation
ਤਾਤ! ਸਮਰ-ਭੂਮੀ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਵੀਰ! ਇਹ ਅਚਿੰਤ੍ਯ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਮਨ, ਬਾਣੀ ਅਤੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਆਰਾਧਣਯੋਗ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਦਾ ਹੀ ਫਲ ਹੈ ਕਿ ਅੱਜ ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਬਰਾਬਰ ਕੋਈ ਪੰਡਿਤ ਨਹੀਂ।
Word by Word
अचिन्त्यःinconceivable
अचिन्त्यः:
Karta
TypeAdjective
Rootअचिन्त्य (चिन्त् + य, नञ्-पूर्वक)
FormMasculine, Nominative, Singular
एषःthis
एषः:
Karta
TypePronoun
Rootएतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
भगवान्the Blessed Lord
भगवान्:
Karta
TypeNoun
Rootभगवत्
FormMasculine, Nominative, Singular
कर्मणाby action/deed
कर्मणा:
Karana
TypeNoun
Rootकर्मन्
FormNeuter, Instrumental, Singular
मनसाby mind
मनसा:
Karana
TypeNoun
Rootमनस्
FormNeuter, Instrumental, Singular
गिराby speech/word
गिरा:
Karana
TypeNoun
Rootगिर्
FormFeminine, Instrumental, Singular
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन
मेof me / my
मे:
TypePronoun
Rootअस्मद्
FormGenitive, Singular
तातdear one / son (term of address)
तात:
TypeNoun
Rootतात
FormMasculine, Vocative, Singular
युधिश्रेष्ठO best in battle
युधिश्रेष्ठ:
TypeNoun
Rootयुधि-श्रेष्ठ
FormMasculine, Vocative, Singular
विद्ययाin/with knowledge, learning
विद्यया:
Karana
TypeNoun
Rootविद्या
FormFeminine, Instrumental, Singular
पण्डितःa learned man
पण्डितः:
Karta
TypeNoun
Rootपण्डित
FormMasculine, Nominative, Singular
समःequal
समः:
Karta
TypeAdjective
Rootसम
FormMasculine, Nominative, Singular
Speaker
वैशम्पायन उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes