Shloka 17
Chapter 2: Sudarśana Upākhyāna — Atithi-Dharma and the Conquest of Mṛtyu
Gṛhastha-Vrata
यज्वा च दान्तो मेधावी ब्रह्माण्य: सत्यसड्र: | न चावमन्ता दाता च वेदवेदाड़्रपारग:
yajvā ca dānto medhāvī brahmaṇyaḥ satyasaṅgaraḥ | na cāvamantā dātā ca vedavedāṅgapāragaḥ ||
ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਆਖਿਆ— ਉਹ ਯਜ्ञ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਸੀ; ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਭਗਤ ਅਤੇ ਸੱਚ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਸੀ। ਉਹ ਕਿਸੇ ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਦਾਨ ਵਿੱਚ ਉਦਾਰ ਸੀ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂ ਤੇ ਵੇਦਾਂਗਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਰੰਗਤ ਸੀ।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse presents an ethical ideal: true excellence combines ritual responsibility (yajña), inner discipline (dama), intelligence (medhā), reverence for sacred learning and Brahmins (brahmaṇya), unwavering truthfulness (satya), humility (non-contempt), generosity (dāna), and mastery of scriptural knowledge (Veda and Vedāṅgas).
Bhishma is describing a person’s commendable qualities in the context of instruction on dharma, listing virtues that mark a worthy and cultured leader or noble individual—especially generosity, restraint, and Vedic competence.