Shloka 86
Śiva-stavarāja: Upamanyu’s Preface and Initiation of the Śarva-Nāma Enumeration
Anuśāsana-parva 17
महामूर्धा महामात्रो महानेत्रो निशालय: । महान्तको महाकर्णो महोष्ठश्न महाहनुः
mahāmūrdhā mahāmātro mahānetro niśālayaḥ | mahāntako mahākarṇo mahauṣṭhaś ca mahāhanuḥ ||
ਵਾਯੁ-ਦੇਵ ਨੇ ਆਖਿਆ— ਉਹ ਵਿਸ਼ਾਲ ਮਸਤਕ ਅਤੇ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਦੇਹ ਵਾਲਾ, ਮਹਾਨ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਉਹੀ ‘ਨਿਸ਼ਾ ਦਾ ਆਲਯ’ ਹੈ—ਜਿੱਥੇ ਅਵਿਦਿਆ-ਰੂਪੀ ਹਨੇਰਾ ਲਯ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਮੌਤ ਦੀ ਵੀ ਮੌਤ ਹੈ; ਵੱਡੇ ਕੰਨਾਂ ਵਾਲਾ, ਮੋਟੇ ਹੋਠਾਂ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ, ਵੱਡੇ ਜਬੜੇ ਵਾਲਾ ਹੈ।
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
The verse uses a chain of epithets to convey a theological idea: the described being is not merely powerful in form, but cosmically supreme—one in whom darkness (ignorance) is dissolved and who stands beyond even death (“Death to Death”).
Vāyu-deva is speaking and describing a mighty, transcendent figure through physical and metaphysical attributes—great head, eyes, ears, jaw—culminating in titles that signal cosmic sovereignty (the dissolver of darkness and the terminator of death).