Mahabharata — Anushasana Parva, Shloka 53

Devanagari script

अवराणां समानानां शिष्याणां च समाचरेत्‌ । पापमाचक्षते नित्यं हृदयं पापकर्मिण:

Transliteration

avarāṇāṁ samānānāṁ śiṣyāṇāṁ ca samācaret | pāpam ācakṣate nityaṁ hṛdayaṁ pāpakarmiṇaḥ ||

Translation

ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਜੋ ਦਰਜੇ ਵਿੱਚ ਹੇਠਾਂ ਹਨ, ਜੋ ਬਰਾਬਰ ਹਨ ਜਾਂ ਜੋ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ‘ਤੂੰ’ ਕਹਿ ਕੇ ਵਰਤਾਓ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਪਾਪਕਰਮੀ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਦਿਲ ਹੀ ਉਸ ਦਾ ਪਾਪ ਸਦਾ ਉਘਾੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Word by Word

• अवराणाम्: of inferiors (younger/lesser ones)
• अवराणाम्: Adhikarana
• Type: Adjective
• Root: अवर
• Form: Masculine/Neuter, Genitive, Plural

• समानानाम्: of equals
• समानानाम्: Adhikarana
• Type: Adjective
• Root: समान
• Form: Masculine/Neuter, Genitive, Plural

• शिष्याणाम्: of disciples
• शिष्याणाम्: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: शिष्य
• Form: Masculine, Genitive, Plural

• च: and
• Type: Indeclinable
• Root: च

• समाचरेत्: should behave / should address (thus)
• समाचरेत्: Karta
• Type: Verb
• Root: सम् + आ + चर्
• Form: Optative (Vidhi-lin), 3rd, Singular, Parasmaipada

• पापम्: sin, evil
• पापम्: Karma
• Type: Noun
• Root: पाप
• Form: Neuter, Accusative, Singular

• आचक्षते: they declare / reveal / point out
• आचक्षते: Karta
• Type: Verb
• Root: आ + चक्ष्
• Form: Present (Lat), 3rd, Plural, Atmanepada

• नित्यम्: always
• Type: Indeclinable
• Root: नित्य

• हृदयम्: the heart
• हृदयम्: Karta
• Type: Noun
• Root: हृदय
• Form: Neuter, Nominative, Singular

• पापकर्मिणः: of a sinful-doer
• पापकर्मिणः: Adhikarana
• Type: Noun/Adjective
• Root: पापकर्मिन्
• Form: Masculine, Genitive, Singular

Speaker

भीष्म उवाच

Characters & Entities

• Bhīṣma