Shloka 4
बलं श्रोत्रे वाड्मनश्चक्षुषी च ज्ञानं तथा सविशुद्ध॑ ममाद्य । देहन्यासो नातिचिरान्मतो मे न चाति तूर्ण सविताद्य याति
bhīṣma uvāca | balaṁ śrotre vāṅ-manaś-cakṣuṣī ca jñānaṁ tathā saviśuddhaṁ mamādya | deha-nyāso nāti-cirān-mato me na cāti-tūrṇaṁ savitādyayāti ||
ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਆਖਿਆ— “ਅੱਜ ਮੇਰਾ ਬਲ ਮੁੜ ਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਮੇਰੀ ਸੁਣਨ-ਸ਼ਕਤੀ, ਬਾਣੀ, ਮਨ ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਨੇਤਰ ਅਡੋਲ ਹਨ, ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਸਮਝ ਵੀ ਨਿਰਮਲ ਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਦੇਹ-ਤਿਆਗ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੁਣ ਦੂਰ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਅੱਜ ਸੂਰਜ ਵੀ ਅਤਿ ਤੁਰੰਤ ਗਤੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਚਲ ਰਿਹਾ।”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma frames death as deha-nyāsa—an intentional laying down of the body—highlighting composure, purified understanding, and awareness of time as marks of a dharmic end.
Bhishma observes that his faculties—strength, senses, speech, mind, and clear knowledge—have gathered and stabilized, which he takes as a sign that his departure is near; he also notes the Sun’s pace, implying attention to the auspicious timing of his final moment.