Shloka 33
चन्द्रादित्यौ ग्रहनक्षत्रतारा: सर्वाणि दर्शान्यथ पौर्णमासम् | नक्षत्रयोगा ऋतवकश्च पार्थ विष्वक्सेनात् सर्वमेतत् प्रसूतम्
bhīṣma uvāca |
candrādityau grahanakṣatratārāḥ sarvāṇi darśāny atha paurṇamāsam |
nakṣatrayogā ṛtavaś ca pārtha viśvaksenāt sarvam etat prasūtam ||
ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਆਖਿਆ— ਹੇ ਪਾਰਥ! ਚੰਦਰਮਾ ਤੇ ਸੂਰਜ, ਗ੍ਰਹਿ, ਨਕਸ਼ਤਰ ਤੇ ਤਾਰੇ; ਅਮਾਵਸਿਆ ਦੇ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਅਤੇ ਪੂਰਨਿਮਾ ਦਾ ਵਰਤ; ਨਕਸ਼ਤਰ-ਯੋਗ ਅਤੇ ਰਿਤੂਆਂ—ਇਹ ਸਭ ਵਿਸ਼ਵਕਸੇਨ (ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ) ਤੋਂ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
That the entire structure of cosmic order—celestial bodies and the calendrical-sacrificial rhythms (new-moon/full-moon rites, seasonal cycles, stellar configurations)—derives from the supreme Lord (Viśvaksena). This supports a dharmic outlook in which sacred time and duty are rooted in a divine source.
In Anuśāsana Parva, Bhishma continues instructing Arjuna on dharma and devotion. Here he enumerates cosmic elements and ritual time-markers, attributing their origin to Viśvaksena, thereby reinforcing the Lord’s supremacy and the sanctity of the cosmic-ritual order.