Shloka 173
मार्तण्डस्यात्मजावेतौ संज्ञानासाविनिर्गतौ । नासत्य और दस्न--ये दोनों अश्विनीकुमारके नामसे प्रसिद्ध हैं। इनकी उत्पत्ति भगवान् सूर्यके वीर्यसे हुई है। ये अश्वरूपधारिणी संज्ञा देवीके नाकसे प्रकट हुऐ थे (ये सब मिलाकर तैंतीस देवता हैं)
mārtaṇḍasyātmajāv etau saṃjñānāsāvinirgatau | nāsatyau ca dasnau ca—etau dvāv aśvinīkumārau nāmnā prasiddhau | etayor utpattiḥ bhagavataḥ sūryasya vīryataḥ | aśvarūpadhāriṇyāḥ saṃjñādevyā nāsikāto nirgatāv iti | (ete sarve militvā trayastriṃśad devāḥ)
ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਆਖਿਆ—“ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਮਾਰਤੰਡ (ਸੂਰਜ) ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ; ਘੋੜੀ-ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸੰਜ੍ਞਾ ਦੇਵੀ ਦੇ ਨਾਸਾ-ਰੰਧਰਾਂ ਤੋਂ ਉਹ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਨਾਸਤ੍ਯ ਅਤੇ ਦਸ੍ਰ—ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਅਸ਼੍ਵਿਨੀ-ਕੁਮਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦਿਵਾਕਰ ਦੇ ਵੀਰ੍ਯ ਤੋਂ ਹੋਈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਦੇਵਤੇ ਤੈਂਤੀਸ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The passage preserves a traditional Vedic genealogy: the Aśvin twins (Nāsatya and Dasra) are divine beings born from the Sun’s potency through Saṃjñā’s mare-form, and they belong to the canonical group of thirty-three gods—emphasizing continuity of sacred tradition and the ordered cosmology underlying dharma.
Bhīṣma is enumerating and identifying deities: he explains the names and birth-story of the Aśvinī-kumāras, stating that they emerged from Saṃjñā-devī’s nostrils while she had taken a mare’s form, and that their father is Mārtaṇḍa (Sūrya).