Shloka 23
सुरेश: शरणं शर्म विश्वरेता: प्रजाभव: । अह: संवत्सरो व्याल: प्रत्यय: सर्वदर्शन:
sureśaḥ śaraṇaṃ śarma viśvaretāḥ prajābhavaḥ | ahaḥ saṃvatsaro vyālaḥ pratyayaḥ sarvadarśanaḥ ||
ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਉਹ ਸੁਰੇਸ਼ ਹੈ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ; ਸ਼ਰਨ ਹੈ, ਦीन-ਦੁਖੀਆਂ ਦਾ ਪਰਮ ਆਸਰਾ; ਸ਼ਰਮ ਹੈ, ਪਰਮਾਨੰਦ-ਸਰੂਪ। ਉਹ ਵਿਸ਼ਵਰੇਤਾ ਹੈ, ਜਗਤ ਦਾ ਬੀਜ ਤੇ ਕਾਰਣ; ਪ੍ਰਜਾਭਵ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਸਭ ਪ੍ਰਜਾ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਅਹಃ ਹੈ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼-ਸਰੂਪ; ਸੰਵਤਸਰ ਹੈ, ਕਾਲ-ਸਰੂਪ; ਵਿਆਲ ਹੈ, ਸ਼ੇਸ਼ਨਾਗ-ਸਰੂਪ ਧਾਰਕ; ਪ੍ਰਤ੍ਯਯ ਹੈ, ਸ਼ੁੱਧ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਗਿਆ ਸਤ੍ਯ; ਅਤੇ ਸਰਵਦਰਸ਼ਨ ਹੈ—ਸਭ ਦਾ ਦ੍ਰਸ਼ਟਾ, ਸਰਵਸਾਕਸ਼ੀ।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse teaches devotion grounded in recognition of the Divine as the ultimate refuge and the cosmic principle behind creation, time, and moral knowledge—encouraging surrender to the all-seeing witness who sustains order.
In Anuśāsana Parva, Bhīṣma continues his instruction by reciting a hymn-like sequence of divine names/attributes, describing the Supreme through epithets that link divinity with protection, bliss, creation, time, and omniscience.