Mahabharata — Anushasana Parva, Shloka 115
आधारनिलयोअ<थधाता पुष्पहास: प्रजागर: । ऊर्ध्वग: सत्पथाचार: प्राणद: प्रणव: पण:
bhīṣma uvāca | ādhāra-nilayo 'dhātā puṣpa-hāsaḥ prajāgaraḥ | ūrdhva-gaḥ satpathācāraḥ prāṇa-daḥ praṇavaḥ paṇaḥ ||
ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਉਹ ਸਭ ਭੂਤਾਂ ਦਾ ਆਧਾਰ ਤੇ ਨਿਵਾਸ ਹੈ; ਅਧਾਤਾ—ਸਵੈੰ-ਸਥਿਤ, ਜਿਸ ਦਾ ਕੋਈ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ। ਉਸ ਦੀ ਹਾਸੀ ਫੁੱਲ ਵਾਂਗ ਖਿੜੀ ਹੋਈ; ਉਹ ਸਦਾ ਜਾਗਰੂਕ, ਨਿੱਤ ਪ੍ਰਬੁੱਧ ਹੈ। ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਥਾਂ ਵੱਸਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਤਪਥ ਦੇ ਆਚਰਨ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ਕਾਇਮ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪ੍ਰਾਣਦਾਤਾ ਹੈ—ਪਤਿਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਜੀਵਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ; ਉਹੀ ਪ੍ਰਣਵ ‘ਓਂ’ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹੀ ‘ਪਣ’—ਜੋ ਸਭ ਨਾਲ ਯਥਾਯੋਗ, ਨਿਆਂਯੁਕਤ ਵਰਤਾਓ ਕਰਦਾ ਹੈ॥
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that the Supreme is both transcendent and immanent: the foundational support of the world, self-existent, ever-awake, the very standard of righteous conduct, and the life-giver. Ethically, it links devotion to the Divine with commitment to satpatha—right conduct—as an expression of the Divine nature.
In Anuśāsana Parva, Bhishma is instructing Yudhiṣṭhira on dharma and praising the Supreme through a litany of divine names/epithets. This verse is part of that praise, enumerating qualities that guide the listener toward reverence and righteous living.