Shloka 110
९०६ अरौद्र:-सब प्रकारके रुद्र (क्रूर) भावोंसे रहित शान्तिमूर्ति
araudraḥ, kuṇḍalī, cakrī, vikramī, ūrjitaśāsanaḥ, śabdātigaḥ, śabdasahaḥ, śiśiraḥ, śarvarīkaraḥ
ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਉਪਾਧੀਆਂ ਦੀ ਲੜੀ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ—ਉਹ ਅਰੌਦ੍ਰ ਹੈ, ਰੁਦ੍ਰ-ਸਮ ਕਠੋਰਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਸ਼ਾਂਤਿਮੂਰਤੀ; ਸੂਰਜ ਵਰਗੀ ਚਮਕ ਵਾਲੇ ਮਕਰ-ਆਕਾਰ ਕੁੰਡਲ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ; ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਚੱਕਰਧਾਰੀ; ਅਤੁੱਲ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ; ਸ਼੍ਰੁਤੀ-ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਆਧਾਰਿਤ ਪਰਮ ਅਧਿਕਾਰ ਵਾਲਾ ਸ਼ਾਸਕ। ਉਹ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਵਾਣੀ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਨਹੀਂ; ਫਿਰ ਵੀ ਉਸ ਵੱਲ ਕਹੇ ਕਠੋਰ ਬਚਨ ਸਹਿ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਤ੍ਰਿਤਾਪ ਨਾਲ ਸੜ੍ਹੇ ਹੋਇਆਂ ਲਈ ਉਹ ਸ਼ੀਤਲ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤਿਕਾਰਕ ਹੈ; ਅਤੇ ‘ਰਾਤ’ ਦਾ ਕਰਤਾ ਹੈ—ਗਿਆਨੀ ਲਈ ਸੰਸਾਰ ਅੰਧਕਾਰ ਸਮ, ਅਗਿਆਨੀ ਲਈ ਸੱਚਾ ਗਿਆਨ ਰਾਤ ਸਮ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that the highest divine power combines supreme authority with supreme restraint: though beyond speech and unrivaled in might, the Lord remains peaceful, patient under insult, and cooling to those in distress—modeling dharmic strength as self-mastery and compassionate governance grounded in śruti and smṛti.
Bhīṣma is reciting a sequence of divine epithets (as in the Viṣṇu-sahasranāma tradition) to describe the Lord’s nature—His symbols (earrings, discus), His ethical qualities (non-cruelty, forbearance), His transcendence (beyond words), and His cosmic function of differentiating the experience of ignorance and wisdom.