Mahabharata — Anushasana Parva, Shloka 13
Pratyakṣa–Āgama–Ācāra: Doubt, Proof, and the Practice of Dharma (प्रत्यक्ष–आगम–आचारविचारः)
वननित्यैर्वनचरैर्वनस्थैर्वनगोचरै: । वन॑ गुरुमिवासाद्य वस्तव्यं वनजीविभि:
vananityair vanacarair vanasthair vanagocaraiḥ | vanaṁ gurum ivāsādya vastavyaṁ vanajīvibhiḥ ||
ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਜੋ ਅਰਣ੍ਯ ਦੇ ਆਸਰੇ ਜੀਊਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਰਣ੍ਯ ਨੂੰ ਹੀ ਆਪਣਾ ਨਿੱਤ ਨਿਵਾਸ ਬਣਾਉਣ; ਉਸੇ ਵਿੱਚ ਫਿਰਣ, ਉਸੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ, ਅਤੇ ਅਰਣ੍ਯ ਦੇ ਹੀ ਰਾਹਾਂ ਉੱਤੇ ਚੱਲਣ। ਗੁਰੂ ਵਾਂਗ ਅਰਣ੍ਯ ਨੂੰ ਨੇੜੇ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈ ਕੇ, ਓਥੇ ਹੀ ਜੀਵਨ-ਨਿਰਵਾਹ ਕਰਨ।
श्रीमहेश्वर उवाच
Educational Q&A
The verse teaches the dharma of one who has taken to forest-life: to make the forest one’s steady abode and discipline, treating it like a guru—i.e., living simply, restrained, and supported by what the forest provides rather than by worldly dependence.
Śrī Maheśvara is instructing on the proper conduct of forest-dwellers (vanajīvin/vanaprastha-type life), emphasizing continuous residence and movement within the forest and a reverential reliance on it as a guiding refuge.