Mahabharata — Anushasana Parva, Shloka 7
Sāma (Sāntva) and Dāna: The Brāhmaṇa’s Conciliatory Release from a Rākṣasa
तप: श्रुतं च योनिश्चाप्येतद् ब्राह्मण्यकारणम् | त्रिभिर्गुणै: समुदितस्ततो भवति वै द्विज:
tapaḥ śrutaṃ ca yoniś cāpy etad brāhmaṇya-kāraṇam | tribhir guṇaiḥ samuditas tato bhavati vai dvijaḥ ||
ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਤਪੱਸਿਆ, ਸ਼੍ਰੁਤੀ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦਾ ਗਿਆਨ, ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮ—ਇਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣਤਵ ਦੇ ਕਾਰਣ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਹੈ, ਉਹੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਦ੍ਵਿਜ ਹੈ।
मैत्रेय उवाच
Educational Q&A
Brahminhood is grounded in a triad: disciplined austerity (tapas), scriptural learning (śruta), and proper lineage/birth (yoni). A person who embodies all three is affirmed as a true dvija.
In a didactic passage of the Anuśāsana Parva, the sage Maitreya states criteria for Brahmin identity, emphasizing ethical discipline and learning alongside birth, as part of broader instruction on dharma and social-religious duties.