Shloka 7
Bhaṅgāśvanopākhyāna — On comparative affection in strī–puruṣa union (भङ्गाश्वनोपाख्यानम्)
इदमन्तरमित्येव शक्रो नृपममोहयत् । एकाशथ्चैन च राजर्षि भ्रान्त इन्द्रेण मोहित:
idam antaram ity eva śakro nṛpam amohayat | ekāśvaś cainaṃ ca rājarṣi bhrānta indreṇa mohitaḥ ||
ਹੇ ਨਰੇਸ਼ਵਰ! “ਇਹੀ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਹੈ”—ਇਹ ਨਿਸਚਾ ਕਰਕੇ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ। ਇੰਦਰ ਦੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਤੇ ਭਟਕਿਆ ਹੋਇਆ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਭੰਗਾਸਵਨ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਘੋੜੇ ਨਾਲ ਦਿਸ਼ਾਹੀਨ ਹੋ ਕੇ ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਭਟਕਣ ਲੱਗਾ; ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਸੂਝ ਵੀ ਨਾ ਰਹੀ। ਉਹ ਭੁੱਖ-ਤਿਹਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਥਕਾਵਟ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਕੇ ਘੁੰਮਦਾ ਰਿਹਾ।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how moha (delusion) can be imposed or intensified by powerful forces, leading even a rājarṣi to lose discernment and direction. Ethically, it warns that acting from a revenge-minded ‘opportunity’ (antaram) can precipitate confusion and suffering rather than righteous resolution.
Indra (Śakra), seeking a moment to retaliate, deludes the king. Under this enchantment the king becomes disoriented and wanders about with only one horse, suffering hunger, thirst, and exhaustion.