Shloka 42
ययाति–देवयानी संवादः
Yayāti–Devayānī Dialogue and Śukra’s Consent
चिरं गतं पुनः कन्या पित्रे त॑ं संन्यवेदयत् । विप्रेण पुनराहूतो विद्यया गुरुदेहज: । पुनरावृत्य तद् वृत्तं न््यवेदयत तद् यथा,जब उसके लौटनेमें विलम्ब हुआ, तब आचार्यकन्याने पितासे पुनः यह बात बतायी। विप्रवर शुक्राचार्यने कचका पुनः संजीवनी विद्याद्वारा आवाहन किया। इससे बृहस्पतिपूुत्र कच पुनः वहाँ आ पहुँचे और उनके साथ असुरोंने जो बर्ताव किया था, वह बताया
ciraṁ gataṁ punaḥ kanyā pitre taṁ saṁnyavedayat | vipreṇa punarāhūto vidyayā gurudehajaḥ | punarāvṛtya tad vṛttaṁ nyavedayata tad yathā ||
ਜਦੋਂ ਉਸਦੀ ਵਾਪਸੀ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਦੇਰ ਹੋਈ, ਤਾਂ ਕੁੜੀ ਨੇ ਫਿਰ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਉਹ ਗੱਲ ਦੱਸੀ। ਤਦ ਵਿਪ੍ਰ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਚਾਰਯ ਨੇ ਸੰਜੀਵਨੀ ਵਿਦਿਆ ਨਾਲ ਗੁਰੂ (ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ) ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਕਚ ਨੂੰ ਮੁੜ ਬੁਲਾਇਆ। ਮੁੜ ਆ ਕੇ ਕਚ ਨੇ ਜਿਵੇਂ-ਦਾ-ਤਿਵੇਂ ਸਾਰਾ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਸੁਣਾਇਆ ਕਿ ਅਸੁਰਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨਾਲ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਵਰਤਾਵ ਕੀਤਾ ਸੀ।
शुक्र उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the ethical responsibility of a teacher to safeguard and restore a deserving student, and it exposes how envy-driven violence (the Asuras’ conduct) is ultimately countered by knowledge, duty, and truthful testimony.
Devayānī, worried by Kaca’s delayed return, informs her father Śukra. Śukra uses the Saṁjīvanī-vidyā to summon/revive Kaca, who returns and reports in detail the mistreatment he suffered at the hands of the Asuras.