Previous Verse
Next Verse

Shloka 55

Śukra’s Ultimatum and Devayānī’s Demand (शुक्र-प्रतिज्ञा तथा देवयानी-वर-याचना)

जनमेजय! परम बुद्धिमान महाराज ययातिने इस प्रकार भोगोंकी नि:सारताका विचार करके बुद्धिके द्वारा मनको एकाग्र किया और पुत्रसे अपना बुढ़ापा वापस ले लिया ।। दत्त्वा च यौवन राजा पूरुं राज्येडभिषिच्य च | अतृप्त एव कामानां पूरुं पुत्रमुवाच ह,पूरुको उसकी जवानी लौटाकर राजाने उसे राज्यपर अभिषिक्त कर दिया और भोगोंसे अतृप्त रहकर ही अपने पुत्र पूरसे कहा--

Vaiśampāyana uvāca—Janamejaya! parama-buddhimān mahārāja Yayātir evaṃ bhogānāṃ niḥsāratāṃ vicārya buddhyā manasā ekāgratāṃ kṛtvā putrāt svāṃ jarāṃ pratyājahāra. Datvā ca yauvanaṃ rājā Pūruṃ rājye ’bhiṣicya ca, atṛpta eva kāmānāṃ Pūruṃ putram uvāca ha.

ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਜਨਮੇਜਯ! ਪਰਮ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਮਹਾਰਾਜ ਯਯਾਤੀ ਨੇ ਭੋਗਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਰਤਾ ਉੱਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਮਨ ਨੂੰ ਇਕਾਗ੍ਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਤੋਂ ਆਪਣਾ ਬੁਢਾਪਾ ਮੁੜ ਲੈ ਲਿਆ। ਫਿਰ ਰਾਜੇ ਨੇ ਪੂਰੂ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਜਵਾਨੀ ਵਾਪਸ ਦੇ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਜਗੱਦੀ ਉੱਤੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕੀਤਾ। ਪਰ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤ੍ਰਿਪਤ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਯਯਾਤੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਪੂਰੂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ—

दत्त्वाhaving given
दत्त्वा:
Karma
TypeVerb
Rootदा (दाने)
Formक्त्वा (absolutive/gerund), parasmaipada (usage-neutral here)
and
:
TypeIndeclinable
Root
यौवनम्youth
यौवनम्:
Karma
TypeNoun
Rootयौवन
Formneuter, accusative, singular
राजाthe king
राजा:
Karta
TypeNoun
Rootराजन्
Formmasculine, nominative, singular
पूरुम्Pūru (his son)
पूरुम्:
Karma
TypeNoun
Rootपूरु
Formmasculine, accusative, singular
राज्येin/over the kingdom
राज्ये:
Adhikarana
TypeNoun
Rootराज्य
Formneuter, locative, singular
अभिषिच्यhaving anointed (installed)
अभिषिच्य:
Karma
TypeVerb
Rootअभि-षिच् (सेचने)
Formल्यप् (absolutive/gerund), parasmaipada (usage-neutral here)
and
:
TypeIndeclinable
Root
अतृप्तःunsated, not satisfied
अतृप्तः:
Karta
TypeAdjective
Rootअ-तृप्त
Formmasculine, nominative, singular
एवindeed, just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
कामानाम्of desires/pleasures
कामानाम्:
TypeNoun
Rootकाम
Formmasculine, genitive, plural
पूरुम्Pūru
पूरुम्:
Karma
TypeNoun
Rootपूरु
Formmasculine, accusative, singular
पुत्रम्son
पुत्रम्:
Karma
TypeNoun
Rootपुत्र
Formmasculine, accusative, singular
उवाचsaid, spoke
उवाच:
TypeVerb
Rootवच् (वचने)
Formperfect (लिट्), 3rd, singular, parasmaipada
indeed/for emphasis (particle)
:
TypeIndeclinable
Root

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
J
Janamejaya
Y
Yayāti
P
Pūru
Y
youth (yauvana)
O
old age (jarā)
K
kingdom (rājya)