Shloka 41

वंशानुकीर्तनम् — Genealogical Recitation from Dakṣa to Yayāti and the Establishment of the Paurava Line

Devanagari script

शब्दसंस्कारसंयुक्तिर््रुवद्धिश्चापरैर्द्धिजै: । नादितः स बभौ श्रीमान्‌ ब्रह्मलोक इवापर:,दूसरे द्विजबालक शब्द-संस्कारसे सम्पन्न थे--वे स्थान, करण और प्रयत्नका ध्यान रखते हुए संस्कृतवाक्योंका उच्चारण कर रहे थे। इन सबके तुमुल शब्दोंसे गूँजता हुआ वह सुन्दर आश्रम द्वितीय ब्रह्मलोकके समान सुशोभित होता था

Transliteration

śabdasaṃskārasaṃyuktir dhruvaddhiścāparair dvijaiḥ | nāditaḥ sa babhau śrīmān brahmaloka ivāparaḥ ||

Translation

ਹੋਰ ਦ੍ਵਿਜ-ਬਾਲਕ ਵੀ ਸ਼ਬਦ-ਸੰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਸਨ। ਉਹ ਸਥਾਨ, ਕਰਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਯਤਨ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਦਿਆਂ ਸਥਿਰ ਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ ਉਚਾਰਣ ਨਾਲ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਾਕਾਂ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਮਵেত ਨਾਦ ਨਾਲ ਉਹ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਆਸ਼ਰਮ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਗੂੰਜ ਉਠਿਆ ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਦੂਜਾ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਹੋਵੇ ਤਿਵੇਂ ਸ਼ੋਭਿਤ ਹੋਇਆ।

Word by Word

• {'śabda': 'sound

• speech', 'saṃskāra': 'refinement

• correct formation (esp. of pronunciation)', 'saṃyukta': 'endowed with

• joined with', 'dhruva': 'steady

• unwavering', 'ddhi (ṛddhi)': 'prosperity

• growth (here: flourishing quality/attainment)', 'apara': 'other

• another', 'dvija': 'twice-born (Brahmin/Kshatriya/Vaishya)

• here: Brahmin students', 'nādita': 'made to resound

• reverberating', 'babhau': 'shone

• became manifest', 'śrīmān': 'splendid

• endowed with beauty/prosperity', 'brahmaloka': 'the world/realm of Brahmā

• a symbol of exalted purity and order', 'iva': 'like

• as if', 'aparaḥ': "a second one

• another (used appositionally: 'as if another Brahmaloka')"}

Speaker

वैशम्पायन उवाच

Characters & Entities

• Vaiśampāyana
• dvija (Brahmin students)
• brahmaloka

Educational Q&A

What is the core teaching?

The verse highlights the ethical value of disciplined learning: refined speech (śabda-saṃskāra), steadiness, and collective study create an atmosphere of purity and excellence, likened to Brahmaloka.

What is happening in the narrative?

Vaiśampāyana describes a hermitage filled with well-trained young Brahmin students whose correct, resonant recitation makes the entire place reverberate and appear radiant, as if it were another Brahma-world.