Previous Verse
Next Verse

Shloka 18

अग्निशाप-प्रसंगः

Agni’s Curse and the Restoration of Ritual Order

श्रुत्वा तु तद्‌ वचस्तेषामग्निमाहूय विश्वकृत्‌,देवताओं तथा ऋषियोंकी बात सुनकर विश्वविधाता ब्रह्माजीने प्राणियोंको उत्पन्न करनेवाले अविनाशी अग्निको बुलाकर मधुर वाणीमें कहा--'हुताशन! यहाँ समस्त लोकोंके स्रष्टा और संहारक तुम्हीं हो, तुम्हीं तीनों लोकोंको धारण करनेवाले हो, सम्पूर्ण क्रियाओंके प्रवर्तक भी तुम्हीं हो। अतः लोकेश्वर! तुम ऐसा करो जिससे अग्निहोत्र आदि क्रियाओंका लोप न हो। तुम सबके स्वामी होकर भी इस प्रकार मूढ़ (मोहग्रस्त) कैसे हो गये? तुम संसारमें सदा पवित्र हो, समस्त प्राणियोंकी गति भी तुम्हीं हो

śrutvā tu tad vacas teṣām agnim āhūya viśvakṛt | hutaśana! iha samasta-lokānāṁ sraṣṭā saṁhārakaś ca tvam eva, tvam eva trīṇi lokān dhārayasi, sarva-kriyāṇāṁ pravartakaś ca tvam | ataḥ lokeśvara! tvaṁ tathā kuru yena agnihotrādi-kriyāṇāṁ lopo na bhavet | tvaṁ sarvasya svāmī san api katham evaṁ mūḍho (mohagrastaḥ) abhavaḥ? tvaṁ loke sadā pavitraḥ, sarva-prāṇināṁ gatiś ca tvam eva |

ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਵਿਸ਼ਵ-ਵਿਧਾਤਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਪ੍ਰਜਾ-ਉਤਪਾਦਕ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਅਤੇ ਮਿੱਠੀ ਬਾਣੀ ਨਾਲ ਕਿਹਾ—“ਹੇ ਹੁਤਾਸ਼ਨ! ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਿਕਰਤਾ ਅਤੇ ਸੰਹਾਰਕ ਤੂੰ ਹੀ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਹੀ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈਂ ਅਤੇ ਸਭ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਵਰਤਕ ਵੀ ਤੂੰ ਹੀ ਹੈਂ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਲੋਕੈਸ਼ਵਰ, ਐਸਾ ਕਰ ਕਿ ਅਗਨਿਹੋਤ੍ਰ ਆਦਿ ਯਜ੍ਞ-ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਦਾ ਲੋਪ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਸਭ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਤੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੋਹਗ੍ਰਸਤ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਗਿਆ? ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਸਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈਂ ਅਤੇ ਸਭ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਦੀ ਗਤੀ ਵੀ ਤੂੰ ਹੀ ਹੈਂ।”

श्रुत्वाhaving heard
श्रुत्वा:
Adhikarana
TypeVerb
Rootश्रु (धातु)
Formक्त्वा (absolutive/gerund), कर्तरि
तुbut/indeed
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
तत्that
तत्:
Karma
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative, Singular
वचःspeech/words
वचः:
Karma
TypeNoun
Rootवचस्
FormNeuter, Accusative, Singular
तेषाम्of them
तेषाम्:
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine/Neuter, Genitive, Plural
अग्निम्Agni (fire-god)
अग्निम्:
Karma
TypeNoun
Rootअग्नि
FormMasculine, Accusative, Singular
आहूयhaving summoned/called
आहूय:
Adhikarana
TypeVerb
Rootआ-ह्वे (धातु)
Formल्यप् (absolutive/gerund), कर्तरि
विश्वकृत्the maker of the universe (Brahmā)
विश्वकृत्:
Karta
TypeNoun
Rootविश्वकृत्
FormMasculine, Nominative, Singular

शौनक उवाच

Ś
Śaunaka
B
Brahmā (Viśvakṛt)
A
Agni (Hutaśana)
D
Devatāḥ (gods)
Ṛṣayaḥ (seers)
A
Agnihotra (rite)
T
Trailokya (three worlds)