Shloka 37
Āstīka-stuti at Janamejaya’s Sacrifice (आस्तीकस्तुतिः / यज्ञप्रशंसा)
480 पक यस्य दास्यामि यातनाम् | एकं तु 4 तद् वृत्तं निर्जने वने,अच्छा, भविष्यमें प्रयत्नपूर्वक कोई-न-कोई उपाय करके तक्षकको इसके लिये दण्ड दूँगा। परंतु एक बात मैं सुनना चाहता हूँ। नागराज तक्षक और काश्यप ब्राह्मणका वह संवाद तो निर्जन वनमें हुआ होगा। यह सब वृत्तान्त किसने देखा और सुना था? आपलोगोंतक यह बात कैसे आयी? यह सब सुनकर मैं सर्पोके नाशका विचार करूँगा
Janamejaya uvāca: “Bhaviṣyāmi prayatnapūrvakaṁ ko’pi upāyaṁ kṛtvā Takṣakaṁ etad-arthaṁ daṇḍayiṣyāmi. Kintu ekaṁ śrotum icchāmi—Nāgarāja-Takṣakasya Kāśyapa-brāhmaṇasya ca saṁvādaḥ nirjane vane abhavat. Tat sarvaṁ vṛttāntaṁ kena dṛṣṭaṁ śrutaṁ ca? Yuṣmākaṁ samīpaṁ eṣā kathā katham āgatā? Etat śrutvāhaṁ sarpāṇāṁ nāśaṁ prati cintayiṣyāmi.”
ਜਨਮੇਜਯ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਅੱਗੇ ਮੈਂ ਜਤਨ ਕਰ ਕੇ ਕੋਈ ਨ ਕੋਈ ਉਪਾਅ ਲੱਭਾਂਗਾ ਅਤੇ ਤਕਸ਼ਕ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਦੰਡ ਦਿਆਂਗਾ। ਪਰ ਇੱਕ ਗੱਲ ਸੁਣਨੀ ਹੈ—ਜੰਗਲ ਦੇ ਸੁੰਨੇ ਥਾਂ ਤਕਸ਼ਕ ਅਤੇ ਕਾਸ਼੍ਯਪ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਜੋ ਗੱਲਬਾਤ ਹੋਈ, ਉਹ ਕਿਸ ਨੇ ਵੇਖੀ ਤੇ ਸੁਣੀ? ਇਹ ਵਾਰਤਾ ਤੁਹਾਡੇ ਤੱਕ ਕਿਵੇਂ ਪਹੁੰਚੀ? ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਹੀ ਮੈਂ ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਬਾਰੇ ਨਿਰਣਾ ਕਰਾਂਗਾ।
जनमेजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights a dharmic tension between personal vengeance and responsible kingship: before acting destructively, a ruler should seek reliable testimony and understand how knowledge is transmitted. It implicitly warns that anger-driven collective punishment (destroying all serpents) demands careful inquiry and ethical restraint.
Janamejaya, still intent on punishing Takṣaka for Parīkṣit’s death, questions the credibility of the reported forest dialogue between Takṣaka and the brahmin Kāśyapa. He asks who witnessed it and how the story reached the narrators, and says he will decide about annihilating the serpents after hearing this.