Shloka 68
Śārṅgakānāṃ Avināśaḥ (Why the Śārṅga Birds Were Spared) | शार्ङ्गकानामविनाशः
स सात्वत्यामतिरथ: सम्बभूव धनंजयात् | मखे निर्मथनेनेव शमीगर्भाद्धुताशन:,जैसे यज्ञमें मन्थन करनेपर शमीके गर्भसे उत्पन्न अश्वत्थसे अग्नि प्रकट होती है, उसी प्रकार अर्जुनके द्वारा सुभद्राके गर्भसे उस अतिरथी वीरका प्रादुर्भाव हुआ था
sa sātvatyām atirathaḥ sambabhūva dhanañjayāt | makhe nirmathaneneva śamī-garbhād dhutāśanaḥ ||
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਸਾਤਵਤੀ (ਸੁਭਦਰਾ) ਦੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਧਨੰਜਯ (ਅਰਜੁਨ) ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਅਤਿਰਥ ਮਹਾਵੀਰ ਜਨਮਿਆ; ਜਿਵੇਂ ਯੱਗ ਵਿੱਚ ਮਥਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸ਼ਮੀ-ਕਾਠ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿਚੋਂ ਅੱਗ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਸੁਭਦਰਾ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿਚੋਂ ਅਰਜੁਨ ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਵੀਰ ਦਾ ਪ੍ਰਾਦੁਰਭਾਵ ਹੋਇਆ।
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse elevates heroic birth through ritual metaphor: true power and purpose are not merely biological but are framed as a sacred manifestation, like Agni arising from śamī-wood in sacrifice—suggesting destiny, auspiciousness, and responsibility aligned with dharma.
Vaiśampāyana describes the birth of a great warrior (an atiratha) to Subhadrā by Arjuna, comparing his emergence to the ritual production of fire in a yajña by churning from śamī-wood.