Previous Verse
Next Verse

Shloka 2

Ādi Parva, Adhyāya 186 — Drupada’s Summons and the Pāñcāla Reception

रूपेण वीर्येण कुलेन चैव शीलेन वित्तेन च यौवनेन । समिद्धदर्पा मदवेगभिनज्ना मत्ता यथा हैमवता गजेन्द्रा:,वैशम्पायनजी कहते हैं-जनमेजय! वे सब नवयुवक राजा अनेक आशभूषणोंसे विभूषित हो कानोंमें कुण्डल पहने और परस्पर लाग-डाँट रखते हुए हाथोंमें अस्त्र-शस्त्र लिये अपने-अपने आसनोंसे उठने लगे। उन्हें अपनेमें ही सबसे अधिक अस्त्रविद्या और बलके होनेका अभिमान था; सभीको अपने रूप, पराक्रम, कुल, शील, धन और जवानीका बड़ा घमंड था। वे सभी मस्तकसे वेगपूर्वक मदकी धारा बहानेवाले हिमाचल-प्रदेशके गजराजोंकी भाँति उन्मत्त हो रहे थे

rūpeṇa vīryeṇa kulena caiva śīlena vittena ca yauvanena | samiddha-darpā mada-vega-bhinna-jñā mattā yathā haimavatā gajendrāḥ ||

ਰੂਪ, ਵੀਰਤਾ, ਕੁਲ, ਸ਼ੀਲ, ਧਨ ਅਤੇ ਯੌਵਨ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਦੇ ਗਰੂਰ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੰਭ ਭੜਕ ਉਠਿਆ; ਮਦ ਦੇ ਵੇਗ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੋਚ-ਸਮਝ ਤੋੜ ਦਿੱਤੀ; ਉਹ ਹਿਮਵਤ ਦੇ ਗਜਰਾਜਾਂ ਵਾਂਗ ਮੱਤੇ ਹੋ ਗਏ। ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਜਨਮੇਜਯ! ਉਹ ਸਾਰੇ ਨਵਯੁਵਕ ਰਾਜੇ ਅਨੇਕਾਂ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ, ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੰਡਲ ਪਹਿਨੇ, ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਲਾਗ-ਡਾਂਟ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸਤ੍ਰ-ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਆਸਨਾਂ ਤੋਂ ਉੱਠਣ ਲੱਗੇ। ਹਰ ਇੱਕ ਨੂੰ ਇਹ ਅਭਿਮਾਨ ਸੀ ਕਿ ਅਸਤ੍ਰ-ਵਿਦਿਆ ਅਤੇ ਬਲ ਵਿੱਚ ਉਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧ ਹੈ; ਰੂਪ, ਪਰਾਕ੍ਰਮ, ਕੁਲ, ਸ਼ੀਲ, ਧਨ ਅਤੇ ਜਵਾਨੀ ਦਾ ਵੱਡਾ ਘਮੰਡ ਸਭ ਨੂੰ ਸੀ। ਹਿਮਾਚਲ ਦੇ ਗਜਰਾਜਾਂ ਵਾਂਗ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੱਥੇ ਤੋਂ ਮਦ ਦੀ ਧਾਰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਉਨਮੱਤ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ।

रूपेणby/with beauty (form)
रूपेण:
Karana
TypeNoun
Rootरूप
FormNeuter, Instrumental, Singular
वीर्येणby/with valor, strength
वीर्येण:
Karana
TypeNoun
Rootवीर्य
FormNeuter, Instrumental, Singular
कुलेनby/with lineage
कुलेन:
Karana
TypeNoun
Rootकुल
FormNeuter, Instrumental, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
एवindeed, just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
शीलेनby/with conduct, character
शीलेन:
Karana
TypeNoun
Rootशील
FormNeuter, Instrumental, Singular
वित्तेनby/with wealth
वित्तेन:
Karana
TypeNoun
Rootवित्त
FormNeuter, Instrumental, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
यौवनेनby/with youth
यौवनेन:
Karana
TypeNoun
Rootयौवन
FormNeuter, Instrumental, Singular
समिद्ध-दर्पाःwhose pride is kindled (highly arrogant)
समिद्ध-दर्पाः:
Karta
TypeAdjective
Rootसमिद्धदर्प
FormMasculine, Nominative, Plural
मद-वेग-भिन्न-अज्ञाःwhose sense/discipline is broken by the rush of intoxication
मद-वेग-भिन्न-अज्ञाः:
Karta
TypeAdjective
Rootमदवेगभिन्नाज्ञ
FormMasculine, Nominative, Plural
मत्ताःintoxicated, frenzied
मत्ताः:
Karta
TypeAdjective
Rootमत्त
FormMasculine, Nominative, Plural
यथाas, like
यथा:
TypeIndeclinable
Rootयथा
हैमवताःHimalayan (of Himavat)
हैमवताः:
Karta
TypeAdjective
Rootहैमवत
FormMasculine, Nominative, Plural
गज-इन्द्राःlords of elephants, great elephants
गज-इन्द्राः:
Karta
TypeNoun
Rootगजेन्द्र
FormMasculine, Nominative, Plural

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
J
Janamejaya
Y
young kings (rājānaḥ, implied by context)
H
Himālaya (Haimavata region)
G
gajendra (lordly elephants)