Shloka 22
Saṃvaraṇa–Tapatī Vivāhaḥ (The Marriage of Saṃvaraṇa and Tapatī) — Mahābhārata, Ādi Parva 163
Devanagari script
भीमसेनो<डपि तद् रक्ष: परिरभ्य महाभुज: । विस्फुरन्तं महाबाहुं विचकर्ष बलादू बली,महाबाहु बलवान् भीमसेनने भी उस विशाल भुजाओंवाले राक्षसको दोनों भुजाओंसे कसकर छातीसे लगा लिया और बलपूर्वक उसे इधर-उधर खींचने लगे। उस समय बकासुर उनके बाहुपाशसे छूटनेके लिये छटपटा रहा था
Transliteration
vaiśampāyana uvāca |
bhīmaseno 'pi tad rakṣaḥ parirabhya mahābhujaḥ |
visphurantaṃ mahābāhuṃ vicakarṣa balād balī ||
Translation
ਮਹਾਬਾਹੁ ਬਲਵਾਨ ਭੀਮਸੇਨ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਵਿਸ਼ਾਲ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ ਰਾਖਸ਼ਸ ਨੂੰ ਦੋਹਾਂ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਛਾਤੀ ਨਾਲ ਕੱਸ ਕੇ ਜੱਫੀ ਪਾ ਲਈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਬਲ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਇਧਰ-ਉਧਰ ਘਸੀਟਣ ਲੱਗਾ; ਤਦ ਬਕਾਸੁਰ ਉਸ ਦੇ ਬਾਂਹਾਂ ਦੇ ਘੇਰੇ ਤੋਂ ਛੁਟਣ ਲਈ ਤੜਫੜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ।
Word by Word
भीमसेनःBhimasena
भीमसेनः:
Karta
TypeNoun
Rootभीमसेन
FormMasculine, Nominative, Singular
अपिalso/indeed
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि
तत्that (one/that thing)
तत्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormNeuter, Accusative, Singular
रक्षःthe demon (rakshas)
रक्षः:
Karma
TypeNoun
Rootरक्षस्
FormNeuter, Accusative, Singular
परिरभ्यhaving embraced/clasped
परिरभ्य:
TypeVerb
Rootपरि-रभ्
Formल्यप् (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage-neutral for gerund)
महाभुजःhe of great arms
महाभुजः:
Karta
TypeAdjective
Rootमहाभुज
FormMasculine, Nominative, Singular
विस्फुरन्तम्struggling/twitching
विस्फुरन्तम्:
Karma
TypeVerb
Rootवि-स्फुर्
Formशतृ (present active participle), Masculine, Accusative, Singular
महाबाहुम्the mighty-armed (one)
महाबाहुम्:
Karma
TypeAdjective
Rootमहाबाहु
FormMasculine, Accusative, Singular
विचकर्षdragged/pulled
विचकर्ष:
TypeVerb
Rootवि-कृष्
FormImperfect (लङ्), 3rd, Singular, Parasmaipada
बलात्by force/forcibly
बलात्:
Karana
TypeNoun
Rootबल
FormNeuter, Ablative, Singular
बलीthe strong one
बली:
Karta
TypeAdjective
Rootबलिन्
FormMasculine, Nominative, Singular
Speaker
वैशम्पायन उवाच
Characters & Entities
V
VaiśampāyanaB
Bhīmasena (Bhīma)R
rākṣasa (Baka/Bakāsura, implied by context)Verse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes