Shloka 11
एकचक्रानिवासे ब्राह्मणगृहदुःखश्रवणम् | Hearing the Brāhmaṇa Household’s Distress at Ekacakrā
पितेव हि नृपो5स्माकमभूच्छांतनव: पुरा । विचित्रवीर्यो राजर्षि: पाण्डुश्न॒ कुरुनन्दन:,“पहले शंतनुकुमार राजर्षि विचित्रवीर्य तथा कुरुकुलको आनन्द देनेवाले महाराज पाण्डु हमारे राजा थे। केवल राजा ही नहीं, वे पिताके समान हमारा पालन-पोषण करते थे
piteva hi nṛpo ’smākam abhūc chāṃtanavaḥ purā | vicitravīryo rājarṣiḥ pāṇḍuś ca kurunandanaḥ ||
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਖਿਆ— ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਸ਼ਾਂਤਨਵ ਰਾਜਾ ਸਾਡੇ ਲਈ ਪਿਤਾ ਵਰਗਾ ਸੀ। ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਵਿਚਿਤ੍ਰਵੀਰਯ ਅਤੇ ਕੁਰੂਵੰਸ਼ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਪਾਂਡੂ ਵੀ ਸਾਡੇ ਰਾਜੇ ਸਨ— ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਪਿਤਾ ਵਾਂਗ ਸਾਡੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਤੇ ਸੰਭਾਲ ਵੀ ਕਰਦੇ ਸਨ।
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse presents an ethical ideal of kingship: a ruler should be more than an administrator or conqueror—he should protect and nurture his people with the care of a father, embodying dharma through compassionate guardianship.
Vaiśampāyana recalls earlier Kuru rulers—Śāṃtanava, Vicitravīrya, and Pāṇḍu—praising them as paternal figures to their subjects, setting a moral and emotional backdrop for the later decline into conflict.