Previous Verse
Next Verse

Shloka 52

भीमस्य जलान्वेषणं तथा वनविश्रान्तिः

Bhīma’s Search for Water and the Forest Halt

हयान्‌ ध्वजं धनुर्मुष्टिमुभौ तौ पार्ष्णिसारथी । स तथा भियद्यमानेषु कार्मुकेषु पुन: पुन:,सत्यजितके घोड़े, ध्वजा, धनुष, मुट्ठी तथा पार्श्वरक्षक एवं सारथि दोनोंको अर्जुनने क्षत-विक्षत कर दिया। इस प्रकार बार-बार धनुषके छिलन्न-भिन्न होने और घोड़ोंके मारे जानेपर सत्यजित्‌ समर-भूमिसे भाग गये। राजन! उन्हें इस तरह युद्धसे विमुख हुआ देख पंचालनरेश ट्रुपदने पाण्डुनन्दन अर्जुनपर बड़े वेगसे बाणोंकी वर्षा प्रारम्भ की। तब विजयी वीरोंमें श्रेष्ठ अर्जुनने उनसे बड़ा भारी युद्ध प्रारम्भ किया

vaiśampāyana uvāca |

hayān dhvajaṃ dhanurmuṣṭim ubhau tau pārṣṇisārathī |

sa tathā bhiyadyamāneṣu kārmukeṣu punaḥ punaḥ ||

ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਸਤ੍ਯਜਿਤ ਦੇ ਘੋੜੇ, ਧਵਜ, ਧਨੁਸ਼ ਅਤੇ ਧਨੁਸ਼-ਹੱਥ ਨੂੰ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ ਪਾਸੇ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਤੇ ਸਾਰਥੀ—ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਅਸਮਰਥ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਧਨੁਸ਼ ਟੁੱਟਣ ਅਤੇ ਘੋੜੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਸਤ੍ਯਜਿਤ ਰਣਭੂਮੀ ਤੋਂ ਭੱਜ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਮੁੰਹ ਮੋੜਦਾ ਵੇਖ ਪਾਂਚਾਲਰਾਜ ਦ੍ਰੁਪਦ ਨੇ ਪਾਂਡੁਨੰਦਨ ਅਰਜੁਨ ਉੱਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ; ਤਦ ਜਿੱਤੂ ਵੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਉਸ ਨਾਲ ਭਿਆਨਕ ਯੁੱਧ ਛੇੜ ਦਿੱਤਾ।

हयान्horses
हयान्:
Karma
TypeNoun
Rootहय
FormMasculine, Accusative, Plural
ध्वजम्banner/standard
ध्वजम्:
Karma
TypeNoun
Rootध्वज
FormMasculine, Accusative, Singular
धनुःbow
धनुः:
Karma
TypeNoun
Rootधनुस्
FormNeuter, Accusative, Singular
मुष्टिम्fist/hand-grip
मुष्टिम्:
Karma
TypeNoun
Rootमुष्टि
FormFeminine, Accusative, Singular
उभौboth
उभौ:
Karma
TypeAdjective
Rootउभ
FormMasculine, Accusative, Dual
तौthose two
तौ:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Accusative, Dual
पार्ष्णि-सारथीthe charioteer and the side-guard (both)
पार्ष्णि-सारथी:
Karma
TypeNoun
Rootपार्ष्णि + सारथि
FormMasculine, Accusative, Dual
सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
तथाthus/in that manner
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
भियत्-यमानेषुwhile (they were) being frightened/put to flight
भियत्-यमानेषु:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootभी + यम् (यमानेषु)
FormMasculine/Neuter, Locative, Plural
कार्मुकेषुin/among the bows
कार्मुकेषु:
Adhikarana
TypeNoun
Rootकार्मुक
FormNeuter, Locative, Plural
पुनःagain
पुनः:
TypeIndeclinable
Rootपुनः
पुनःagain
पुनः:
TypeIndeclinable
Rootपुनः

वैशम्पायन उवाच

वैशम्पायन (Vaiśampāyana)
अर्जुन (Arjuna)
सत्यजित् (Satyajit)
द्रुपद (Drupada)
पाञ्चाल (Pāñcāla)
पाण्डुनन्दन (son of Pāṇḍu)
हय (horses)
ध्वज (banner)
धनुष् (bow)
सारथि (charioteer)
पार्ष्णि (side-guard)