Shloka 226
कृपकृपी-जननम्
The Birth of Kṛpa and Kṛpī; Kṛpa’s Attainment of Astras
तथैवास्मिन् मम क्षेत्रे कथं वै सम्भवेत् प्रजा । इस लोकमें श्रेष्ठ पुरुष पितृ-ऋणसे मुक्त होनेके लिये संतानोत्पत्तिका प्रयत्न करते और स्वयं ही पुत्ररूपमें जन्म लेते हैं। जैसे मैं अपने पिताके क्षेत्रमें महर्षि व्यासद्वारा उत्पन्न हुआ हूँ, उसी प्रकार मेरे इस क्षेत्रमें भी कैसे संतानकी उत्पत्ति हो सकती है?
tathaivāsmin mama kṣetre kathaṃ vai sambhavet prajā |
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਖਿਆ— “ਤਾਂ ਫਿਰ ਮੇਰੇ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸੰਤਾਨ ਕਿਵੇਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਪਿਤ੍ਰ-ਣ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਪੁਰਖ ਸੰਤਾਨ-ਉਤਪੱਤੀ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਮਾਨੋ ਪੁੱਤਰ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮੁੜ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਪਿਤਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮਹਰਿਸ਼ੀ ਵਿਆਸ ਦੁਆਰਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਤਿਵੇਂ ਮੇਰੇ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸੰਤਾਨ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਕਿਵੇਂ ਹੋਵੇਗੀ?”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse foregrounds the dharmic idea of pitṛ-ṛṇa: one seeks progeny to continue the lineage and discharge obligations to ancestors; the ‘field’ (kṣetra) symbolizes the rightful context in which offspring are generated.
The speaker raises a pointed question about how children can be produced within his own rightful ‘field,’ invoking the broader narrative precedent of extraordinary begetting associated with Vyāsa and lineage-continuation.