Adhyaya 7

Verse 1

नाम षष्ठो ऽध्यायः श्रीकृष्ण उवाच / पार्वत्यानन्तरोत्पन्न इन्द्रो वचनमब्रवीत् / इन्द्र उवाच / तव स्वरूपं हृदि संविजानन् समुत्सुकः स्यात्स्तवने यस्तु मूढः / अजानतः स्तवनं देवदेव तदेवाहुर्हेलनं चक्रपाणे

ਸ੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਪਾਰਵਤੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪ੍ਰਸੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੰਦਰ ਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ। ਇੰਦਰ ਬੋਲਿਆ—ਜੋ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਤੇਰੇ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤੇਰੀ ਸਤੁਤੀ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜੋ ਮੋਹਿਤ ਹੈ, ਉਹ ਬਿਨਾ ਜਾਣੇ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਦੇਵਦੇਵ, ਅਜਾਣਪਣ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਇਹ ‘ਸਤੁਤੀ’ ਹੀ ਅਪਮਾਨ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਚਕ੍ਰਪਾਣੀ।

Verse 2

तथापि तद्वै तव नाम पूर्वं भवेत्तदा पुण्यकरं भवेदिति / रुद्रादि कानां स्तवने नास्ति शक्तिस्तदा वक्तव्यं मम नास्तीति किं वा

ਤਾਂ ਵੀ, ਜੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੇਰਾ ਨਾਮ ਉਚਾਰਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹੀ ਪੁੰਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਰੁਦ੍ਰ ਆਦਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਕੀ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ—“ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਸਮਰੱਥਾ ਨਹੀਂ” ਕਹਿ ਦੇਣਾ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੀ?

Verse 3

गुणांशतो दशभी रुद्रतो वै सदा न्यूनो मत्समः कामदेवः / ज्ञाने बले समता सर्वदास्ति तथाः कामः किं च दूतः सदैव

ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕਾਮਦੇਵ ਸਦਾ ਰੁਦ੍ਰ ਤੋਂ ਦਸ ਗੁਣਾ ਘੱਟ ਹੈ; ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਮੇਰੇ ਸਮਾਨ ਹੈ। ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਬਲ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਸਮਤਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਕਾਮ ਵੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸਦਾ ਦੂਤ ਹੈ।

Verse 4

एवं स्तुत्वा देवदेवो हरिं च तूष्णीं स्थितः प्राञ्जलिर्नम्रभूर्धा / तदनन्तरजो ब्रह्मा अहङ्कारिक ऊचिवान्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਰੀ—ਦੇਵਦੇਵ—ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਕੇ ਉਹ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ, ਚੁੱਪਚਾਪ ਖੜਾ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੰਮੇ ਬ੍ਰਹਮਾ—ਅਹੰਕਾਰ ਤੱਤ—ਨੇ ਬਚਨ ਕਿਹਾ।

Verse 5

अहङ्कारिक उवाच / नमस्ते गणपूर्णाय नमस्ते ज्ञानमूर्तये / नमो ऽज्ञानविदूराय ब्रह्मणेनं तमूर्तये

ਅਹੰਕਾਰਿਕ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਗਣਾਂ ਨਾਲ ਪਰਿਪੂਰਨ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਹੇ ਗਿਆਨ-ਮੂਰਤੀ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹੇ ਅਗਿਆਨ ਤੋਂ ਦੂਰ ਬ੍ਰਹਮਨ, ਹੇ ਵਿਨਮ੍ਰਤਾ ਦੀ ਮੂਰਤ, ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ।

Verse 6

इन्द्रादहं दशगुणैः सर्वदा न्यून उक्तो न जनि त्वां सर्वदा ह्यप्रमेय / तथापि मां पाहि जगद्गुरो त्वं दत्त्वा दिव्यं ह्यायतनं च विष्णो

ਇੰਦ੍ਰ ਨਾਲੋਂ ਮੈਂ ਸਦਾ ਦਸ ਗੁਣਾ ਹੀਨ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ; ਅਤੇ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਯਥਾਰਥ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਸਦਾ ਅਪ੍ਰਮੇਯ ਹੋ। ਫਿਰ ਵੀ, ਹੇ ਜਗਤ-ਗੁਰੂ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਦਿਵ੍ਯ ਧਾਮ ਬਖ਼ਸ਼ੋ।

Verse 7

आहङ्कारिक एवं तु स्तुत्वा तूष्णींबभूव ह / तदनन्तरजा स्तोतुं शची वचनमब्रवीत्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਹੰਕਾਰੀ ਜਨ ਸਤੁਤੀ ਕਰ ਕੇ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ਚੀ ਨੇ ਬਚਨ ਆਖ ਕੇ ਆਪਣੀ ਸਤੁਤੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।

Verse 8

शच्युवाच / संचिन्तयामि अनिशं तव पादपद्मं वज्राङ्कुशध्वजसरोरुहलाञ्छनाढ्यम् / वागीश्वरैरपि सदा मनसापि धर्तुं नो शक्यमीश तव पादरजः स्मरामि

ਸ਼ਚੀ ਬੋਲੀ—ਮੈਂ ਨਿਰੰਤਰ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨ-ਕਮਲ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦੀ ਹਾਂ, ਜੋ ਵਜ੍ਰ, ਅੰਕੁਸ਼, ਧਵਜਾ ਅਤੇ ਕਮਲ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹਨ। ਵਾਣੀ ਦੇ ਅਧੀਸ਼ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਦਾ ਮਨ ਵਿੱਚ ਧਾਰ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ; ਹੇ ਈਸ਼, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਰਜ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਦੀ ਹਾਂ।

Verse 9

आहङ्कारिकप्राणाच्च गुणैश्च दशभिः सदा / न्यूनभूतां च मां पाहि कृपालो भक्तवत्सल

ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਜੰਮੇ ਪ੍ਰਾਣ ਅਤੇ ਸਦਾ ਕਾਰਜ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦਸ ਗੁਣਾਂ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਹੀਨ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ; ਹੇ ਕਿਰਪਾਲੂ, ਹੇ ਭਗਤ-ਵਤਸਲ, ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ।

Verse 10

एवं स्तुत्वा शची देवी तूष्णीं भगवती ह्यभूत् / तदनन्तरजा स्तोतुं रतिः समुपचक्रमे

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਤੁਤੀ ਕਰ ਕੇ ਦੇਵੀ ਸ਼ਚੀ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਈ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਰਤੀ ਨੇ ਸਤੁਤੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।

Verse 11

रतिरुवाच / संचिन्तयामि नृहरेर्वदनारविन्दं भृत्यानुकंपितधिया हि गृहीतमूर्तिम् / यच्छ्रीनिकेतमजरुद्ररमादिकैश्च संलालितं कुटिलङ्कुन्तलवृन्दजुष्टम्

ਰਤੀ ਬੋਲੀ—ਮੈਂ ਨ੍ਰਿਹਰੀ ਦੇ ਉਸ ਕਮਲ-ਮੁਖ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦੀ ਹਾਂ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਦਾਸਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰਕੇ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸ਼੍ਰੀ (ਲਕਸ਼ਮੀ) ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਹੈ; ਬ੍ਰਹਮਾ, ਰੁਦ੍ਰ, ਰਮਾ ਆਦਿ ਜਿਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਲਾਡ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੇ ਘੁੰਘਰਾਲੇ ਕੇਸ-ਗੁੱਛੇ ਸ਼ੋਭਦੇ ਹਨ।

Verse 12

एतादृशं तव मुखं नुवितुं न शक्तिः शच्या समापि भगवन्परिपाहि नित्यम् / कृत्वा स्तुतिं रतिरियं परमादरेण तूष्णीं स्थिता भगवतश्च समीप एव

ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਤੇਰਾ ਮੁਖ ਸ਼ਚੀ ਦੇਵੀ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਤੁਤਿ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ। ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਸਦਾ ਰੱਖਿਆ ਕਰ। ਪਰਮ ਆਦਰ ਨਾਲ ਸਤੁਤਿ ਕਰਕੇ ਰਤੀ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਨੇੜੇ ਚੁੱਪਚਾਪ ਖੜੀ ਰਹੀ।

Verse 13

रत्यनन्तरजो दक्षः स्तोतुं समुपचक्रमे

ਫਿਰ ਰਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੁਰੰਤ ਉੱਠੇ ਦਕਸ਼ ਨੇ ਸਤੁਤਿ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।

Verse 14

दक्ष उवाच / संचिन्तये भगवतश्चरणोदतीर्थं भक्त्या ह्यजेन परिषिक्तमजादिवन्द्यम् / यच्छौचनिः सृतमजप्रवरावतारं गङ्गाख्यतीर्थमभवत्सरितां वरिष्ठम्

ਦਕਸ਼ ਬੋਲੇ—ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਮੈਂ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਜ ਆਦਿ ਵੀ ਵੰਦਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਤੋਂ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਧਾਰਾ ਵਹੀ, ਉੱਚੇ ਅਵਤਾਰ-ਕ੍ਰਮ ਰਾਹੀਂ ਉਤਰ ਕੇ ‘ਗੰਗਾ’ ਨਾਮ ਦਾ ਤੀਰਥ ਬਣੀ—ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ।

Verse 15

रुद्रोपि तेनव विधृतेन जटाकलापपूतेन पादरजसा ह्यशिवः शिवोभूत् / एतादृशं ते चरणं करुणेश विष्णो स्तोतुं शक्तिर्मम नास्ति कृपावतार / रत्या समः श्रुतिगतो न गतोस्मि मोक्षमेतादृशं च परिपाहि निदानमूर्ते

ਜਟਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਧਾਰਨ ਕਰ ਕੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕੀਤੀ ਉਸ ਚਰਨ-ਰਜ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਰੁਦ੍ਰ ਵੀ ਅਸ਼ਿਵ ਤੋਂ ਸ਼ਿਵ ਬਣ ਗਿਆ। ਹੇ ਕਰੁਣੇਸ਼ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਹੇ ਕ੍ਰਿਪਾ-ਅਵਤਾਰ, ਐਸੇ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਸਤੁਤਿ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ। ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਸੁਣ ਕੇ ਵੀ, ਰਤੀ ਵਰਗਾ ਭੋਗ ਪਾ ਕੇ ਵੀ, ਮੈਂ ਮੋਖਸ਼ ਨਹੀਂ ਪਾਇਆ; ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਆਦਿਕਾਰਣ-ਮੂਰਤੀ, ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ।

Verse 16

एवं स्तुत्वा स दक्षस्तु तूष्णी मेव बभूव ह / तदनन्तरजः स्तोतुं बृहस्पतिरुपाक्रमीत्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਤੁਤੀ ਕਰਕੇ ਦਕਸ਼ ਮੌਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਤਦਨੰਤਰ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੇ ਸਤਵਨ ਆਰੰਭ ਕੀਤਾ।

Verse 17

बृहस्पतिरुवाच / संचिन्तयामि सततं तव चाननाब्जं त्वं देहि दुष्टविषयेषु विरक्तिमीश

ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਸਦਾ ਤੇਰੇ ਕਮਲ-ਮੁਖ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਦੁਸ਼ਟ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਮੈਨੂੰ ਵੈਰਾਗ ਬਖ਼ਸ਼।

Verse 18

एतेषु शक्तिर्यदि वै स जीवो कर्ता च भोक्ता च सदा च दाता / योषां च पुत्रसुहृदौ च पशूंश्च सर्वमेवं विनश्यति यतो हि तदाशु छिन्धि

ਜੇ ਜੀਵ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ (ਸੰਸਾਰਕ ਬੰਧਨਾਂ) ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਦਾ ਕਰਤਾ, ਭੋਗਤਾ ਤੇ ਦਾਤਾ ਬਣਿਆ ਰਹੇ—ਤਾਂ ਵੀ ਇਸਤਰੀ, ਪੁੱਤਰ, ਮਿੱਤਰ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂ ਆਦਿ ਸਭ ਇਉਂ ਹੀ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਆਸਕਤੀ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਕੱਟ ਦੇ।

Verse 19

संसारचक्रभ्रमणेनैव देव संसारदुः खमनुभूयेहागतोस्मि / शक्तिर्न चास्ति नवने मम देवदेव सत्या समं च सततं परिपाहि नित्यम्

ਹੇ ਦੇਵ! ਸੰਸਾਰ-ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦਿਆਂ ਮੈਂ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਦੁੱਖ ਭੋਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਸ਼ਰਨ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਹੇ ਦੇਵਦੇਵ! ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਆਪਣੀ ਕੋਈ ਸ਼ਕਤੀ ਨਹੀਂ; ਇਸ ਲਈ ਸਤ੍ਯ ਦੇ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਸਦਾ ਨਿਰੰਤਰ ਰੱਖਿਆ ਕਰ।

Verse 20

एवं श्रुत्वा च परमं तूष्णीमेव स्थितो मुनिः / तदनन्तरजस्तोतुं ह्यनिरुद्धोपचक्रमे

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰਮ ਉਪਦੇਸ਼ ਸੁਣ ਕੇ ਮੁਨੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੌਨ ਰਹੇ। ਤਦਨੰਤਰ ਅਨਿਰੁੱਧ ਨੇ ਸਤੁਤੀ ਆਰੰਭ ਕੀਤੀ।

Verse 21

अनिरुद्ध उवाच / एवं हरेस्तव कथां रसिकां विहाय स्त्रीणां भगे च वदने परिमुह्य नित्यम् / विष्ठान्त्रपूरितबिले रसिको हि नित्यं स्थायी च सूकरवदेव विमूढबुद्धिः

ਅਨਿਰੁੱਧ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਹਰੀ, ਤੇਰੀ ਰਸਮਈ ਕਥਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਇਸਤਰੀ ਦੇ ਮੋਹ ਅਤੇ ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸਦਾ ਭਰਮਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਗੰਦਗੀ ਅਤੇ ਆਂਦਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਰਸ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੂਰ ਵਾਂਗ ਮੂਰਖ ਬੁੱਧੀ ਹੋ ਕੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 22

मज्जास्थिपित्तकफरफलादिपूर्णे चर्मान्त्रवेष्टितमुखे पतितं ह पीतम् / आस्वादने मम च पापगतेर्मुरारे मायाबलं तव विभो परमं निमित्तम्

ਹੇ ਮੁਰਾਰੀ, ਮਿੱਝ, ਹੱਡੀਆਂ, ਪਿੱਤ ਅਤੇ ਬਲਗ਼ਮ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਅਤੇ ਚਮੜੀ ਤੇ ਆਂਦਰਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਇਹ ਸਰੀਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਾਸ਼ਵਾਨ ਹੈ; ਫਿਰ ਵੀ ਇਸਦਾ ਰਸ ਮਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਪਾਪੀ ਗਤੀ ਵਾਲੇ ਮੇਰੇ ਵਰਗੇ ਜੀਵ ਦਾ ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੋਹ, ਤੇਰੀ ਮਾਇਆ ਦਾ ਹੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੈ।

Verse 23

संसारचक्रे भ्रमतश्च नित्यं सुदुः खरूपे सुखलेशवर्जिते / मलं वमन्तं नवभिश्च द्वारैः शरीरमारुह्य सुमूढबुद्धिः

ਬਹੁਤ ਹੀ ਮੂਰਖ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲਾ ਜੀਵ ਸੰਸਾਰ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਭਟਕਦਾ ਹੋਇਆ ਉਸ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੁੱਖ ਦਾ ਨਾਮੋ-ਨਿਸ਼ਾਨ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਆਪਣੇ ਨੌਂ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਸਦਾ ਗੰਦਗੀ ਬਾਹਰ ਕੱਢਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 24

नमामि नित्यं तव तत्कथामृतं विहायदेव श्रुतिमूलनाशनम् / कुटुंबपोषं च सदा च कुर्वन्दानाद्यकुर्वन्निवसन् गृहे च

ਹੇ ਦੇਵ, ਮੈਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਤੇਰੀ ਉਸ ਕਥਾ-ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਗਿਆਨ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਦਾਨ ਆਦਿ ਸ਼ੁਭ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਅਣਗੌਲਿਆ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।

Verse 25

दूरे च संसारमलं त्विदं कुरु देहि ह्यदो दिव्यकथामृतं सदा / एतादृशोहं तव सद्गुणौघं स्तोतुं समर्थो नास्मि शचीसमश्च

ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਇਸ ਸੰਸਾਰੀ ਗੰਦਗੀ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਦੂਰ ਕਰ ਦੇ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਸਦਾ ਆਪਣੀ ਦੈਵੀ ਕਥਾ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਬਖਸ਼। ਮੈਂ ਇੰਨਾ ਅਯੋਗ ਹਾਂ ਕਿ ਤੇਰੇ ਨੇਕ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਉਸਤਤ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਨਹੀਂ ਹਾਂ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਸ਼ਚੀ (ਇੰਦਰਾਣੀ) ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।

Verse 26

एवं स्तुत्वानिरुद्धस्तु तूष्णीमास खगेश्वर / तदनन्तरजः स्तोत्रं मनः स्वायंभुवोब्रवीत्

ਹੇ ਖਗੇਸ਼ਵਰ! ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਤੁਤੀ ਕਰਕੇ ਅਨਿਰੁੱਧ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ। ਤਦਨੰਤਰ ਸਵਾਯੰਭੁਵ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਨੇ ਮਨ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਸਤੋਤਰ ਉਚਾਰਿਆ।

Verse 27

स्वायंभुव उवाच / स्तोतुं ह्यनुप्रविशतोपि न गर्भदुः खं तस्मादहं परमपूज्यपदं गतस्ते

ਸਵਾਯੰਭੁਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਿਆਂ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਗਰਭਵਾਸ ਦਾ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ; ਇਸ ਲਈ ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੇਰੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਪਰਮ ਪੂਜ੍ਯ ਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਹਾਂ।

Verse 28

मनोर्भार्या मानवी च यमः संयमिनीपतिः / दिशाभिमानी चन्द्रस्तु सूर्यश्चक्षुर्नियामकः / परस्परसमा ह्येते मुक्त्वा संसारमेव च

ਮਨੂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਮਾਨਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਯਮ ਸੰਯਮਿਨੀ ਦਾ ਪਤੀ/ਸਵਾਮੀ ਹੈ। ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਚੰਦਰਮਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨੇਤਰ (ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ) ਦਾ ਨਿਯਾਮਕ ਸੂਰਜ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਕਰਤੱਬ ਵਿੱਚ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹਨ, ਪਰ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਨਹੀਂ।

Verse 29

प्रवाहाद्विगुणोनश्चेत्येवं जानीहि चाण्डज / सूर्यानन्तरजः स्तोतुं वरुणः संप्रचक्रमे

ਹੇ ਚਾਂਡਜ (ਗਰੁੜ)! ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣ—ਇਹ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨਾਲੋਂ ਦੋਗੁਣਾ ਘੱਟ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਜਨਮੇ ਵਰੁਣ ਨੇ ਸਤੁਤੀ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।

Verse 30

वरुण उवाच / त्वद्विच्छया रचिते देहगेहे पुत्त्रे कलत्रेपि धने द्रव्यजातौ / ममाहमित्यल्पधिया च मूढा संसारदुः खे विनिमज्जन्ति सर्वे

ਵਰੁਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਇਹ ਦੇਹ-ਘਰ ਬਣਿਆ ਹੈ—ਪੁੱਤਰ, ਪਤਨੀ, ਧਨ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਪਦਾਰਥਾਂ ਸਮੇਤ। ਪਰ ਥੋੜ੍ਹੀ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ‘ਮੇਰਾ’ ਤੇ ‘ਮੈਂ’ ਦੇ ਭਾਵ ਵਿੱਚ ਸਭ ਜੀਵ ਸੰਸਾਰ-ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 31

अतो हरे तादृशीं मे कुबुद्धिं विनाश्य मे देहि ते पाददास्यम् / अहं मनोः पादपादार्धभूतगुणेन हीनः सर्वदा वै मुरारे

ਇਸ ਲਈ ਹੇ ਹਰਿ, ਮੇਰੀ ਐਸੀ ਕੁਬੁੱਧੀ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਦਾਸਤਾ ਬਖ਼ਸ਼। ਹੇ ਮੁਰਾਰੇ, ਮੈਂ ਸਦਾ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀਨ ਹਾਂ—ਅੱਧ ਦੇ ਚੌਥੇ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਜਿਤਨਾ ਵੀ ਨਹੀਂ।

Verse 32

एवं स्तुत्वा तु वरुणः प्राञ्जलिः समुपस्थितः / वरुणानन्तरोत्पन्नो नारदो ह्यस्तुवद्धरिम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਤੁਤੀ ਕਰਕੇ ਵਰੁਣ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਹੋਇਆ। ਵਰੁਣ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਨਾਰਦ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੀ ਹਰਿ (ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂ) ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ।

Verse 33

नारद उवाच / यन्नामधेयश्रवणानुकीर्तनात्स्वाद्वन्यतत्त्वं मम नास्ति विष्णो / पुनीह्यतश्चैव परोवरायान्यज्जिह्वाग्रे वर्तते नाम तस्य

ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਉਸ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਸ੍ਰਵਣ ਅਤੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਕੀਰਤਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਲਈ ਇਸ ਤੋਂ ਮਿੱਠਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਤੱਤ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ, ਤਾਂ ਜੋ ਉੱਚ-ਨੀਚ ਤੋਂ ਪਰੇ ਉਸ ਪਰਮ ਦਾ ਨਾਮ ਮੇਰੀ ਜੀਭ ਦੇ ਅਗਰ ਤੇ ਵੱਸੇ।

Verse 34

यज्जिह्वाग्रे हरिनामैव नास्ति स ब्राह्मणो नैव स एव गोखरः / अहं न जाने च तव स्वरूपं न्यूनो ह्यहं वरुणात्सर्वदैव

ਜਿਸ ਦੀ ਜੀਭ ਦੇ ਅਗਰ ਤੇ ਹਰਿ-ਨਾਮ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਹੀਂ—ਉਹ ਤਾਂ ਗਾਂ ਜਾਂ ਗਧੇ ਵਰਗਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਸਵਰੂਪ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ; ਮੈਂ ਸਦਾ ਵਰੁਣ ਤੋਂ ਵੀ ਹੀਨ ਹਾਂ।

Verse 35

एवं स्तुत्वा नारदो वै खगेन्द्रस्तूष्णीमभूद्देवदेवस्य चाग्रे / यो नारदानन्तरं संबभूव भृगुर्महात्मा स्तोतुमुपप्रचक्रमे

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਤੁਤੀ ਕਰਕੇ ਨਾਰਦ—ਹੇ ਖਗੇਂਦ੍ਰ—ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ ਨਾਰਦ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉੱਠੇ ਮਹਾਤਮਾ ਭ੍ਰਿਗੂ ਨੇ ਸਤੋਤ੍ਰ ਦਾ ਆਰੰਭ ਕੀਤਾ।

Verse 36

भृगुरुवाच / किमासनं ते गरुडासनाय किं भूषणं कौस्तुभभूषणाय / लक्ष्मीकलत्राय किमस्ति देयं वागीश किं ते वचनीयमस्ति / अतो न जाने तव सद्गुणांश्च ह्यहं सदा वरुणा त्पादहीनः

ਭ੍ਰਿਗੂ ਬੋਲੇ—ਹੇ ਗਰੁੜਾਸਨ! ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਹੜਾ ਆਸਨ ਭੇਟ ਕਰਾਂ? ਹੇ ਕੌਸਤੁਭ-ਭੂਸ਼ਿਤ! ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਹੜਾ ਗਹਿਣਾ ਹੋਰ ਸੋਭਾ ਦੇਵੇ? ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਹਧਰਮিণੀ ਆਪ ਲਕਸ਼ਮੀ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹੜਾ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਹੇ ਵਾਗੀਸ਼ਵਰ! ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਕਿਹੜੇ ਬਚਨ ਕਹੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ? ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਸਦਗੁਣਾਂ ਦੀ ਯਥਾਰਥ ਸ্তুਤੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ; ਮੈਂ ਸਦਾ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਧੂਰਾ ਹਾਂ।

Verse 37

एवं स्तुत्वा हरिं देवं भृगुस्तूष्णीं बभूव ह / तदनन्तरजो ह्यग्निरस्तावीत्पुरुषोत्तमम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਵ ਹਰਿ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕਰਕੇ ਭ੍ਰਿਗੂ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਜਨਮੇ ਅਗਨੀ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਪੁਰੁਸ਼ੋੱਤਮ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।

Verse 38

अग्निरुवाच / यत्तेजसाहं सुसमिद्धतेजा हव्यं वहाम्यध्वरे आज्यसिक्तम्

ਅਗਨੀ ਬੋਲੇ—ਜਿਸ ਦੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਜਵਲਿਤ ਤੇਜਸਵੀ ਹੋ ਕੇ, ਘਿਉ ਨਾਲ ਅਭਿਸ਼ਿਕਤ ਹਵਿ ਨੂੰ ਯੱਗ ਵਿੱਚ ਵਹਾਂਦਾ ਹਾਂ।

Verse 39

यत्तेजसाहं जठरे संप्रविश्य पचन्नन्नं सर्वदा पूर्णशक्तिः / अतो न जाने तव सद्गुणांश्च भृगोरहं सर्वदैवं समोस्मि

ਉਸੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਮੈਂ ਜਠਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਸਦਾ ਪੂਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਅੰਨ ਨੂੰ ਪਚਾਂਦਾ ਹਾਂ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਭ੍ਰਿਗੁਵੰਸ਼ਜ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਸਦਗੁਣਾਂ ਦੀ ਹੱਦ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਸਕਦਾ; ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਸਦਾ ਤੁਹਾਡੇ ਸਮਾਨ ਹਾਂ—ਉਸੇ ਦਿਵ੍ਯ ਤੱਤ ਵਜੋਂ।

Verse 40

तदनन्तरजा स्तोतुं प्रसूतिरुपचक्रमे

ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪ੍ਰਸੂਤੀ ਨੇ ਸ্তুਤੀ ਕਰਨ ਲਈ ਸਤੋਤ੍ਰ ਆਰੰਭ ਕੀਤਾ।

Verse 41

प्रसूतिरुवाच / यन्नामार्थविचारणेपिमुनयो मुह्यति वै सर्वदा त्वद्भीता अपि देवता ह्यविरतं स्त्रीभिः सहैव स्थिताः / मान्धातृध्रुवनारदाश्च भृगवो वैवस्वताद्याखिलाः प्रेम्णा वै प्रणमाम्यहं हितकृते तस्मै नमो विष्णवे

ਪ੍ਰਸੂਤੀ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਤੇਰੇ ਨਾਮ ਦੇ ਅਰਥ ਦੀ ਵਿਚਾਰਨਾ ਕਰਦਿਆਂ ਵੀ ਮੁਨੀ ਸਦਾ ਮੋਹਿਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਤੇਰੇ ਭੈ ਨਾਲ ਭੀਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਦੇਵਤਾ ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਸਮੇਤ ਨਿਰੰਤਰ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਮਾਂਧਾਤਾ, ਧ੍ਰੁਵ, ਨਾਰਦ, ਭ੍ਰਿਗੂ, ਵੈਵਸਵਤ ਆਦਿ ਸਭ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਮੈਂ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦੀ ਹਾਂ; ਉਸ ਹਿਤਕਾਰੀ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 42

अतो न जाने तव सद्गुणान्सदा एवं विधा का मम शक्तिरस्ति / स्तुत्वा ह्येवं प्रसूतिस्तु तूष्णीमासीत्खगेश्वर

ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਨਿੱਤ ਸਦਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਯਥਾਰਥ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੇਰੀ ਸ্তুਤੀ ਕਰਨ ਦੀ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ? ਇਉਂ ਸ্তুਤੀ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਸੂਤੀ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਈ—ਹੇ ਖਗੇਸ਼ਵਰ (ਗਰੁੜ)!

Verse 43

अग्निर्वागात्मको ब्रह्मपुत्रो भृगु ऋषिस्तथा / तद्भार्या वै प्रसूतिस्तु त्रय एते समाः स्मृताः

ਵਾਣੀ-ਸਰੂਪ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਿਸ਼ੀ ਭ੍ਰਿਗੂ ਵੀ। ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਪ੍ਰਸੂਤੀ—ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਸਮਾਨ ਦਰਜੇ ਵਾਲੇ ਸਮਝੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 44

वरुणात्पादहीनाश्च प्रवहाद्विगुणाधमाः / दक्षाच्छतावरा ज्ञेया मित्रात्तु द्विगुणाधिकाः

ਵਰੁਣ ਦੇ ਅਧੀਨਾਂ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਕੁਝ ਨੂੰ ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਵੰਝੇ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ‘ਪ੍ਰਵਹ’ ਦੇ ਅਧੀਨਾਂ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦੋਗੁਣੇ ਅਧਮ ਹਨ। ਦਕਸ਼ ਦੇ ਅਧੀਨਾਂ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸੌ ਗੁਣਾ ਵਧੇਰੇ ਦਾਰੁਣ ਜਾਣੇ ਜਾਣ; ਅਤੇ ਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਅਧੀਨਾਂ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਦੋਗੁਣੇ ਵਧੇਰੇ ਕਠੋਰ ਹਨ।

Verse 45

प्रसूत्यनन्तरं जातो वसिष्ठो ब्रह्मनन्दनः / विनयावनतो भूत्वा स्तोतुं समुपचक्रमे

ਪ੍ਰਸੂਤੀ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਪ੍ਰਿਯ ਪੁੱਤਰ ਵਸਿਸ਼ਠ ਜਨਮਿਆ। ਉਹ ਵਿਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਨਿਵ ਕੇ ਸ্তুਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ।

Verse 46

वसिष्ठ उवाच / नमोस्तु तस्मै पुरुषाय वेधसे नमोनमो ऽसद्वृजिनच्छिदे नमः / नमोनमो स्वाङ्गभवाय नित्यं नतोस्मि हेनाथ तवाङ्घ्रिपङ्कजम्

ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੇ ਆਖਿਆ— ਉਸ ਪਰਮ ਪੁਰਖ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਰਤਾ ਵੇਧਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਅਸ਼ੁਭ ਤੇ ਪਾਪ ਕੱਟਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਨਮਸਕਾਰ। ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਰੂਪ ਤੋਂ ਸਵੈੰਭੂ ਨਿੱਤ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਸਦਾ ਨਮੋ ਨਮਹ। ਹੇ ਨਾਥ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਕਮਲ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 47

मां पाहि नित्यं भगवन्वासुदेव ह्यग्नेरहं सर्वदा न्यून एव / मित्रादहं सर्वदा किञ्चिदूनः स्तुत्वा देव सोभवत्तत्र तूष्णीम्

ਹੇ ਭਗਵਾਨ ਵਾਸੁਦੇਵ, ਮੇਰੀ ਸਦਾ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ; ਮੈਂ ਅਗਨੀ ਤੋਂ ਵੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਘੱਟ ਹਾਂ। ਮਿਤ੍ਰ ਤੋਂ ਵੀ ਮੈਂ ਕੁਝ ਘੱਟ ਹੀ ਹਾਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਵ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕਰਕੇ ਉਹ ਓਥੇ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 48

यो वसिष्ठानन्तरजो मरीचिर्ब्रह्मनन्दनः / हरिन्तुष्टाव परया भक्त्या नारायणं गुरुम्

ਵਸਿਸ਼ਠ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਨਮੇ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਪੁੱਤਰ ਮਰੀਚੀ ਨੇ ਪਰਮ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਹਰੀ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਮੰਨ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ।

Verse 49

मरीचिरुवाच / देवेन चाहं हतधीर्भवनप्रसङ्गात्सर्वाशुभोपगमनाद्विमुखेद्रियश्च / कुर्वे च नित्यं सुखलेशलवादिना त्वद्दरं मनस्त्वशुभकर्म समाचरीष्ये

ਮਰੀਚੀ ਨੇ ਆਖਿਆ— ਦੈਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਬੁੱਧੀ ਮਾਰੀ ਗਈ ਹੈ; ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸੰਗ ਨਾਲ ਮੈਂ ਹਰ ਅਸ਼ੁਭ ਵੱਲ ਵਧ ਗਿਆ ਹਾਂ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਵੀ ਮੁੜ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਸੁਖ ਦੇ ਨਿੱਕੇ ਨਿੱਕੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਨਾਲ ਠੱਗਿਆ ਹੋਇਆ ਮੈਂ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਮਨ ਨੂੰ ਤੇਰੇ ‘ਦਾਨ’ ਵੱਲ ਲਾਂਦਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਫਿਰ ਅਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਕਰ ਬੈਠਦਾ ਹਾਂ।

Verse 50

एतादृशोहं भगवाननन्तः सदा वसिष्ठस्य समान एव

ਮੈਂ ਐਸਾ ਹੀ ਹਾਂ—ਭਗਵਾਨ ਅਨੰਤ; ਅਤੇ ਸਦਾ ਵਸਿਸ਼ਠ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੀ (ਅਡੋਲ ਮਹਾਨਤਾ ਵਿੱਚ) ਹਾਂ।

Verse 51

एवं स्तुत्वा मरीचिस्तु तूष्णीमास तदा खग / तदतन्तरजोह्यत्रिरस्तावीत्प्राञ्जलिर्हरिम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਰਿ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਖਗ (ਗਰੁੜ), ਮਰੀਚਿ ਤਦ ਮੌਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਅਤ੍ਰਿ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭੂ ਹਰਿ ਦਾ ਸਤਵਨ ਆਰੰਭ ਕੀਤਾ।

Verse 52

आविर्भवज्जगत्प्रभवायावतीर्णं तद्रक्षणार्थमनवद्यञ्च तथाव्ययाय / तत्त्वार्थमूलमविकारि तव स्वरूपं ह्यानन्दसारमत एव विकारशून्यम्

ਜਗਤ ਦੇ ਉਤਪੱਤਿ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹੋ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਅਵਤਾਰ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹੋ—ਨਿਰਦੋਸ਼ ਤੇ ਅਵਿਆਯ। ਤੁਹਾਡਾ ਸਵਰੂਪ ਤੱਤਵ-ਅਰਥ ਦਾ ਮੂਲ, ਅਵਿਕਾਰੀ ਤੇ ਆਨੰਦ-ਸਾਰ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਕਾਰ-ਰਹਿਤ ਹੈ।

Verse 53

त्रैगुण्यशून्यमखिलेषु च संविभक्तं तत्र प्रविश्य भगवन्न हि पश्यतीव / अतो मरारेस्तव सद्गुणांश्च स्तोतुं न शक्रोमि मरीचेतुल्यः

ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਤੁਸੀਂ ਤ੍ਰਿਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ, ਫਿਰ ਵੀ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ ਹੋਏ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੋ। ਉਸ ਸਰਵ-ਵਿਆਪਕ ਭੇਦ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਕੇ ਵੀ ਜਿਵੇਂ ਤੁਹਾਡਾ ਦਰਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਮੁਰਾਰੀ, ਮੈਂ—ਮਰੀਚਿ ਵਰਗਾ ਅਲਪ—ਤੁਹਾਡੇ ਸਦਗੁਣਾਂ ਦੇ ਇਕ ਅੰਸ਼ ਦੀ ਵੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਨ ਜੋਗਾ ਨਹੀਂ।

Verse 54

एवं स्तुत्वा ह्यत्रिरपितूष्णीमास तदा खग / तदनन्तरजः स्तोतुमङ्गिरा वाक्यमब्रवीत्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਤੁਤੀ ਕਰਕੇ ਅਤ੍ਰਿ ਵੀ, ਹੇ ਖਗ (ਗਰੁੜ), ਤਦ ਮੌਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਜਨਮੇ ਅੰਗਿਰਾ ਨੇ ਸਤਵਨ ਕਰਨ ਲਈ ਬਚਨ ਕਿਹਾ।

Verse 55

अङ्गिरा उवाच / द्रष्टुं न शक्रोमि तव स्वरूपं ह्यनन्तबाहूदरमस्तकं च / अनन्तसाहस्रकिरीटजुष्टं महार्हनानाभरणैश्च शोभितम् / एतादृशं रूपमनन्तपारं स्तोतुं ह्यशक्तस्तु समोस्मि चात्रेः

ਅੰਗਿਰਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਸਵਰੂਪ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ: ਅਨੰਤ ਬਾਹਾਂ, ਉਦਰ ਅਤੇ ਮਸਤਕਾਂ ਵਾਲਾ, ਅਣਗਿਣਤ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਮੁਕੁਟਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਅਤੇ ਮਹਾਮੁੱਲੇ ਨਾਨਾ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ। ਐਸੇ ਅਨੰਤ-ਪਾਰ ਰੂਪ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਅਸਮਰਥ ਹਾਂ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਅਤ੍ਰਿ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੀ ਹਾਂ।

Verse 56

एवं स्तुत्वा ह्यङ्गिराश्च तूष्णीमास खगेश्वर / तदनन्तरजः स्तोतुं पुलस्त्यो वाक्यमव्रवीत्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਤੁਤੀ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਖਗੇਸ਼ਵਰ, ਅੰਗਿਰਾ ਵੀ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਅਗਲੇ ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਨੇ ਸਤੋਤ੍ਰ ਆਰੰਭ ਕਰਨ ਲਈ ਬਚਨ ਕਿਹਾ।

Verse 57

पुलस्त्य उवाच / यो वा हरिस्तु भगवान्स (स्व) उपासकानां संदर्शयेद्भुवनमङ्गलमङ्गलं च / (लश्च) यस्मै नमो भगवते पुरुपाय तुभ्यं यो वाविता निरयभागगमप्रसङ्गे

ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਜੋ ਭਗਵਾਨ ਹਰਿ ਆਪਣੇ ਉਪਾਸਕਾਂ ਨੂੰ ਮੰਗਲਮਈ, ਪਰਮ-ਮੰਗਲ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਬਹੁ-ਰੂਪ, ਸਰਬ-ਵਿਆਪੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਨਰਕ-ਭਾਗ ਭੋਗਣ ਲਈ ਜਾਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਆਵੇ ਤਾਂ ਉਹੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 58

एतादृशांस्तव गुणान्नवितुं न शक्तं मां पाहि भगवन्सदृशो ह्यङ्गिरसा च

ਤੇਰੇ ਐਸੇ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਲਈ ਮੈਂ ਸਮਰਥ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਭਗਵਨ, ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ; ਅੰਗਿਰਾ ਵੀ (ਸੀਮਿਤ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਹੀ) ਸਮਾਨ ਹੈ।

Verse 59

एवं स्तुत्वा पुलस्त्योपि स्तूष्णीमेव वभूव ह / तदनन्तरजः स्तोतुं पुलहो वाक्यमब्रवीत्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਤੁਤੀ ਕਰਕੇ ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਵੀ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਨਮੇ ਪੁਲਹ ਨੇ ਸਤੋਤ੍ਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਬਚਨ ਕਿਹਾ।

Verse 60

पुलह उवाच / निष्कामरूपरिहितस्य समर्पितं च स्नानावरोत्तमपयः फलपुष्पभोज्यम् / आराधनं भगवतस्तव सत्क्रियाश्च व्यर्थं भवेदिति वदन्ति महानुभावाः

ਪੁਲਹ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਮਹਾਨੁਭਾਵ ਰਿਸ਼ੀ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਭਕਤੀ ਦਾ ਢੰਗ ਦਾ ਅੰਤਰ-ਭਾਵ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਅਰਪਿਤ ਸਨਾਨ-ਜਲ, ਉੱਤਮ ਦੁੱਧ, ਫਲ, ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਸਤਕਰਮ ਨਿਸ਼ਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 61

तस्मै सदा भगवते प्रणमामि नित्यं निष्कामया तव समर्पणमात्रवुद्ध्या / वैकुण्ठनाथ भगवन्स्तवने न शक्तिः सोहं पुलसत्यसदृशोस्मि न संशयोत्र

ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਉਸ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਸਦਾ ਨਿੱਤ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ, ਕੇਵਲ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਰਪਣ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ। ਹੇ ਵੈਕੁੰਠਨਾਥ ਭਗਵਨ, ਤੇਰੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ; ਫਿਰ ਵੀ ਮੈਂ ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਵਰਗਾ ਹਾਂ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 62

एवं स्तुत्वा तु पुलहस्तूष्णीमास तदा खग / तदनन्तरजः स्तोतुं क्रतुः समुपचक्रमे

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਤੁਤੀ ਕਰਕੇ ਪੁਲਹ ਤਦ ਮੌਨ ਹੋ ਗਿਆ, ਹੇ ਖਗ। ਫਿਰ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਨਮਿਆ ਕ੍ਰਤੁ ਸਤੋਤ੍ਰ ਉਚਾਰਨ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।

Verse 63

क्रतुरुवाच / प्राणप्रयाणसमये भगवंस्तवैव नामानि संसृतिजदुः खविनाशकानि / येनैकजन्मशमलं सहसैव हित्वा संयाति मुक्तिममलां तमहं प्रपद्ये

ਕ੍ਰਤੁ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਭਗਵਨ! ਪ੍ਰਾਣ ਨਿਕਲਣ ਵੇਲੇ ਸੱਚਮੁੱਚ ਤੇਰੇ ਨਾਮ ਹੀ ਸੰਸਾਰ-ਭਟਕਣ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਇਕ ਜਨਮ ਦੀ ਮੈਲ ਵੀ ਤੁਰੰਤ ਤਿਆਗ ਕੇ ਨਿਰਮਲ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਉਸੇ ਤੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਮੈਂ ਆਉਂਦਾ ਹਾਂ।

Verse 64

ये भक्त्या विवशा विष्णो नाममात्रैकदजल्पकाः / तेपि मुक्तिं प्रयान्त्याशु किमुत ध्यायिनः सदा

ਹੇ ਵਿਸ਼ਣੂ! ਜੋ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਵਿਵਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਕੇਵਲ ਇਕ ਵਾਰ ਤੇਰਾ ਨਾਮ ਜਪਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਛੇਤੀ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਫਿਰ ਜੋ ਸਦਾ ਤੇਰਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਕੀ ਕਹਿਣਾ।

Verse 65

एवं स्तुत्वा क्रतुरपि तूष्णीमास खगेश्वर / तदनन्तरजः स्तोतुं मनुर्वैवस्वतोब्रवीत्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਤੁਤੀ ਕਰਕੇ ਕ੍ਰਤੁ ਵੀ ਮੌਨ ਹੋ ਗਿਆ, ਹੇ ਖਗੇਸ਼ਵਰ। ਫਿਰ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਨਮੇ ਵੈਵਸਵਤ ਮਨੂ ਨੇ ਸਤੁਤੀ ਕਰਨ ਲਈ ਬੋਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।

Verse 66

वैवलस्वत उवाच / सोहं हि कर्मकरणे निरतः सदैव स्त्रीणां भोगे च निरतश्च गुदे प्रमत्तः / जिह्वेन्द्रिये च निरतस्तव दर्शने च सम्यग्विरागसहितः परमो दरेण

ਵੈਵਸਵਤ (ਯਮ) ਨੇ ਆਖਿਆ—ਮੈਂ ਸਦਾ ਕਰਮ-ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਿਹਾ; ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਭੋਗ ਵਿੱਚ ਆਸਕਤ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਗੁਹ੍ਯ ਵਾਸਨਾ ਵਿੱਚ ਬੇਪਰਵਾਹ ਮਸਤ ਰਿਹਾ। ਜੀਭ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਲੀਨ ਸੀ; ਪਰ ਤੁਹਾਡੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਮਹਾਂਭੈ ਸਮੇਤ ਸੱਚਾ ਵੈਰਾਗ ਉਪਜਿਆ।

Verse 67

मांसास्थिमज्जरुधिरैः सहिते च देहे भक्तिं सदैव भगवन्नपि तस्करे च / गुर्वग्निबाडबगवादिषु सत्सु दुः खात्सम्यग्विरक्तिमुपयामि सहस्व नित्यम्

ਹੇ ਭਗਵਾਨ! ਮਾਸ, ਹੱਡੀ, ਮੱਜਾ ਅਤੇ ਲਹੂ ਨਾਲ ਬਣੇ ਇਸ ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਿਆਂ ਵੀ, ਚੋਰਾਂ ਆਦਿ ਖਤਰਨਾਕ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਨਿੱਤ ਭਗਤੀ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਗੁਰੂਆਂ ਦੀ ਕਠੋਰਤਾ, ਅੱਗ, ਬਾਡਬਾਗਨੀ, ਗਾਂ ਆਦਿ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਦੁੱਖਾਂ ਰਾਹੀਂ ਮੈਨੂੰ ਸੱਚਾ ਵੈਰਾਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇ—ਤੁਸੀਂ ਸਦਾ ਸਹਾਰ ਕੇ ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ।

Verse 68

लोकानुवादश्रवणे परमा च शक्तिर्नारायणस्य नमने न च मेस्ति शक्तिः / लोकानुयानकरणे परमा च शक्तिः क्षेत्रादिमार्गगमने परमा ह्यशक्तिः

ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ-ਬਾਤਾਂ ਤੇ ਗੋਸਿਪ ਸੁਣਨ ਵਿੱਚ ਮੇਰੀ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਹੈ, ਪਰ ਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਤਾਕਤ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ। ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਤੁਰਨ ਵਿੱਚ ਮੇਰੀ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਹੈ, ਪਰ ਤੀਰਥ ਆਦਿ ਪਵਿੱਤਰ ਰਾਹ ਤੇ ਤੁਰਨ ਵਿੱਚ ਮੇਰੀ ਪਰਮ ਅਸਮਰਥਤਾ ਹੈ।

Verse 69

वैश्यादिकेषु धनिकेषु परा च शक्तिः सद्ब्राह्मणेष्वपि न शक्तिरहो मुरारे

ਵੈਸ਼੍ਯ ਆਦਿ ਧਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਸਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਹੋ ਜਿਹੀ ਤਾਕਤ ਨਹੀਂ—ਹਾਏ, ਹੇ ਮੁਰਾਰੇ!

Verse 70

वैवस्वतमनुर्देवं स्तुत्वा तूष्णीं बभूव ह / तदनन्तरजः स्तोतुं विश्वामित्रोपचक्रमे

ਦਿਵ੍ਯ ਵੈਵਸਵਤ ਮਨੂ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੋਂ ਜਨਮੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਸਤੁਤੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।

Verse 71

विश्वामित्र उवाच / न ध्याते चरणांबुजे भगवतो संध्यापि नानुष्ठिता ज्ञानद्वारकपाटपाटनपटुर्धर्मोपिनोपार्जितः / अन्तर्व्याफमलाभिघातकरणे पट्वी श्रुता ते कथा नो देव श्रवणेन पाहि भगवन्मामत्रितुल्यं सदा

ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਮੈਂ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਕਮਲ-ਚਰਨਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਨਿੱਤ ਸੰਧਿਆ-ਵੰਦਨ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਸੱਚੇ ਗਿਆਨ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੇ ਕਿਵਾੜ ਤੋੜਨ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਧਰਮ ਵੀ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਕਮਾਇਆ। ਫਿਰ ਭੀ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਉਹ ਪਾਵਨ ਕਥਾ ਸੁਣੀ ਹੈ ਜੋ ਅੰਦਰ ਵਿਆਪੀਆਂ ਮਲਿਨਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਦੇਵ! ਇਸ ਸ਼੍ਰਵਣ-ਮਾਤਰ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ, ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਸਦਾ ਅਤ੍ਰਿ-ਸਮਾਨ ਬਣਾਓ।

Verse 72

विश्वामित्रऋषिस्त्वेवं स्तुत्वा तूष्णीं बभूव ह / भृगुनारदक्षांश्च विहाय ब्रह्मपुत्रकाः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸਤੁਤੀ ਕਰਕੇ ਚੁੱਪ ਧਾਰ ਲਈ। ਭ੍ਰਿਗੁ, ਨਾਰਦ ਅਤੇ ਦਕਸ਼ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ (ਮਾਨਸ-ਪੁੱਤਰ) ਵੀ ਉੱਥੇ ਹੀ ਟਿਕੇ ਰਹੇ।

Verse 73

सप्तसंख्या वसिष्ठाद्या विश्वामित्रस्तथैव च / वैवस्वतमनुस्त्वेते परस्परसमाः स्मृताः

ਉਹ ਸੱਤ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਵਸਿਸ਼ਠ ਆਦਿ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਅਤੇ ਵੈਵਸਵਤ ਮਨੂ ਵੀ। ਇਹ ਸਭ ਪਰਸਪਰ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਸਮਾਨ ਮਰਤਬੇ ਵਾਲੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 74

वह्नेरप्यवरा नित्यं किञ्चिन्मित्राद्गुणाधिकाः / तदनन्तजस्तोत्रं वक्ष्ये शृणु खगेश्वर

ਅੱਗ ਤੋਂ ਵੀ ਜੋ ਹੇਠਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਨਿੱਤ ਕੁਝ ਅੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਮਿਤ੍ਰ ਨਾਲੋਂ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਅਨੰਤ-ਜਨਿਤ ਉਹ ਸਤੋਤਰ ਕਹਾਂਗਾ—ਹੇ ਖਗੇਸ਼ਵਰ, ਸੁਣੋ।