Shloka 39

Dhanvantari’s Therapeutics: Jvara to Vraṇa

Fever, GI Disorders, Bleeding, Respiratory, Urinary, Swelling, and Wound Care

सगुडाः पञ्च पथ्याश्च कुष्टार्शोवातसादनाः / गडचीस्वरसं कल्कं चूर्णं वा क्वाथमेव वा

saguḍāḥ pañca pathyāśca kuṣṭārśovātasādanāḥ / gaḍacīsvarasaṃ kalkaṃ cūrṇaṃ vā kvāthameva vā

ਗੁੜ ਨਾਲ ਲਈਆਂ ਪਥਿਆ (ਹਰੀਤਕੀ) ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਮਾਤਰਾਂ ਕੁਸ਼ਠ, ਅਰਸ਼ ਅਤੇ ਵਾਤ ਦੇ ਰੋਗ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਗੁਡੂਚੀ (ਗਡਚੀ) ਨੂੰ ਸਵਰਸ, ਕਲਕ, ਚੂਰਨ ਜਾਂ ਕਾਢੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਯਥੋਚਿਤ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ।

स-गुडाःwith jaggery
स-गुडाः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootस (अव्यय/उपपद) + गुड (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; ‘गुडसहिताः’
पञ्चfive
पञ्च:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपञ्च (संख्या/प्रातिपदिक)
Formअव्ययवत् संख्याशब्दः; (here) प्रथमा, बहुवचनार्थे—‘five’
पथ्याःharītakī fruits (pathyā)
पथ्याः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपथ्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)
कुष्ट-अर्शः-वात-सादनाःalleviating leprosy, piles, and vāta-disorders
कुष्ट-अर्शः-वात-सादनाः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootकुष्ठ (प्रातिपदिक) + अर्शस् (प्रातिपदिक) + वात (प्रातिपदिक) + सादन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; ‘कुष्ठं च अर्शः च वातसादनं च (तानि) सादयन्ति’—disease-alleviating
गडची-स्वरसम्fresh juice of guḍūcī
गडची-स्वरसम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootगडची/गुडूची (प्रातिपदिक) + स्वरस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; ‘गडच्याः स्वरसम्’
कल्कम्paste
कल्कम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootकल्क (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन
चूर्णम्powder
चूर्णम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootचूर्ण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन
वाor
वा:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formविकल्पार्थक-अव्यय (disjunctive particle: or)
क्वाथम्decoction
क्वाथम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootक्वाथ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन
एवonly/indeed
एव:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक-अव्यय (particle: only/indeed)
वाor
वा:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formविकल्पार्थक-अव्यय (or)

Lord Vishnu (in discourse to Garuda/Vinatā-putra)

Dosha: Vata

Concept: Adapt treatment to patient and context; one substance can be applied through multiple samskāras (processing) to suit need.

Vedantic Theme: Yukti (skillful means) and moderation; bodily purification supports steadiness for dharmic living.

Application: Take five pathyā (harītakī) with jaggery for kuṣṭha, arśas, and vāta disorders; administer gudūcī as svarasa/kalka/cūrṇa/kvātha as appropriate.

Primary Rasa: shanta

Related Themes: Garuda Purana 1.170 (harītakī, gudūcī usage; multi-form administration principles)

V
Vishnu
G
Garuda

FAQs

This verse presents Pathyā as a core rasāyana-like remedy, especially when combined with jaggery, for conditions linked to vāta imbalance, piles, and skin disorders.

It does not describe afterlife geography; instead, it preserves practical dharmic health-knowledge, implying that bodily well-being supports disciplined living and ritual capacity.

It suggests traditional dosage-forms for gudūcī (juice/paste/powder/decoction) and a classical combination (harītakī with jaggery), best applied with guidance from a qualified Ayurveda practitioner.