Garuda Purana — Brahma Khanda, Shloka 10

Jvara-Nidāna-Lakṣaṇa: Causes, Doṣic Types, Āma/Nirāma Stages, and Prognosis of Fever

Devanagari script

तापहान्यरुचिपर्वशिरोरुक्ष्ठीवनश्वसनकासविवर्णाः / शीतजाड्यतिमिरभ्रमितन्द्राश्लेष्मवातजनितज्वरलिङ्गम्

Transliteration

tāpahānyaruciparvaśirorukṣṭhīvanaśvasanakāsavivarṇāḥ / śītajāḍyatimirabhramitandrāśleṣmavātajanitajvaraliṅgam

Translation

ਕਫ਼-ਵਾਤ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਜ੍ਵਰ ਦੇ ਲੱਛਣ ਹਨ—ਦੇਹ ਦੀ ਗਰਮੀ ਘਟਣਾ, ਅਰੁਚੀ, ਜੋੜਾਂ ਤੇ ਸਿਰ ਦਾ ਦਰਦ, ਸੁੱਕਾਪਨ, ਥੁੱਕ/ਉਲਟੀ, ਕਠਿਨ ਸਾਹ, ਖੰਘ ਅਤੇ ਫਿੱਕਾਪਨ; ਨਾਲ ਹੀ ਠੰਡ, ਜੜਤਾ, ਅੱਖਾਂ ਅੱਗੇ ਹਨੇਰਾ, ਚੱਕਰ, ਤੰਦਰਾ ਅਤੇ ਆਲਸ।

Word by Word

• तापहानिः: loss of heat/fever (drop in temperature)
• तापहानिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ताप (प्रातिपदिक) + हानि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; तत्पुरुषः (तापस्य हानिः)

• अरुचिः: loss of appetite/taste
• अरुचिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अरुचि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• पर्व: joint (as locus of pain)
• पर्व: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (समाहार-निर्देशः; सूचीमध्ये)

• शिरोरुक्: head pain
• शिरोरुक्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शिरस् (प्रातिपदिक) + रुक् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; तत्पुरुषः (शिरसः रुक्)

• ष्ठीवनम्: spitting
• ष्ठीवनम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ष्ठीव् (धातु) → ष्ठीवन (कृदन्त/प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; धातु-निष्पन्न-नाम (spitting)

• श्वसनम्: breathing (difficulty)
• श्वसनम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: श्वस् (धातु) → श्वसन (कृदन्त/प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; धातु-निष्पन्न-नाम

• कासः: cough
• कासः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• विवर्णाः: discolored, pallid
• विवर्णाः: Visheshana (Adjectival modifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वि + वर्ण (प्रातिपदिक) → विवर्ण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; विशेषणरूपेण (लक्षणसमूहाः)

• शीत: coldness
• शीत: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शीत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (समाहार-निर्देशः; सूचीमध्ये)

• जाड्यम्: stiffness/dullness
• जाड्यम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: जाड्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• तिमिरम्: darkness/blur (dimness)
• तिमिरम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तिमिर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• भ्रमिः: giddiness, vertigo
• भ्रमिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भ्रमि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• तन्द्रा: drowsiness
• तन्द्रा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तन्द्रा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• श्लेष्मवातजनितज्वरलिङ्गम्: signs of fever caused by kapha and vāta
• श्लेष्मवातजनितज्वरलिङ्गम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: श्लेष्म (प्रातिपदिक) + वात (प्रातिपदिक) + जनित (कृदन्त; √जन् धातु) + ज्वर (प्रातिपदिक) + लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषः (श्लेष्मवाताभ्यां जनितस्य ज्वरस्य लिङ्गम्)

Speaker

Lord Vishnu (in instruction to Garuda/Vinata-putra)

Medical Ayurveda

Dosha: Vata/Kapha

Philosophical Teaching

Concept: Correctly distinguishing kapha-vāta fever guides appropriate conduct and treatment; misreading leads to harm.

Vedantic Theme: Guṇa-doṣa interplay in the body; knowledge (jñāna) applied to right action (pravṛtti) in daily life.

Application: When coldness, cough, breathlessness, pallor, lethargy dominate, treat as kapha-vāta pattern; prioritize warming, clearing, and rest under guidance.

Verse Rasa

Primary Rasa: karuna

Secondary Rasa: bhayanaka

Cross References

Related Themes: Garuda Purana 1.147.9 (vāta-pitta jvara); Garuda Purana 1.147.11 (kapha-pitta jvara)

FAQs

What is the importance of kapha-vata jvara (fever) symptoms in the Garuda Purana?

This verse preserves a traditional diagnostic list, helping identify a kapha-vata type fever by its characteristic signs like coldness, cough, breath difficulty, lethargy, and loss of appetite.

How does this verse explain the path of the soul?

This specific verse is medical/diagnostic rather than afterlife-narrative; it focuses on bodily symptoms (jvara-liṅga) and does not directly describe the soul’s journey.

Practical application of this wisdom today?

Use it as a traditional symptom-check framework (coldness, cough, heaviness, drowsiness, pallor) to recognize a kapha-vata pattern and seek appropriate care while maintaining disciplined diet and routine.