Brahmanda Purana — Upodghata Pada, Shloka 49
अगम्यागमन-निष्कृति-निर्णयः
Expiations for Forbidden Sexual Relations
Devanagari script
शूद्रावत्स्यात्तु गोपान्नं विना गव्यचतुष्टयम् / तैलाज्यगुडसंयुक्तं पक्वं वैश्यान्न दुष्यति
Transliteration
śūdrāvatsyāttu gopānnaṃ vinā gavyacatuṣṭayam / tailājyaguḍasaṃyuktaṃ pakvaṃ vaiśyānna duṣyati
Translation
ਗੋਪ ਦਾ ਅੰਨ, ਜੇ ਗਵ੍ਯ-ਚਤੁਸ਼ਟਯ (ਗਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਚਾਰ ਪਦਾਰਥ) ਨਾ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਸ਼ੂਦਰ ਵਰਗਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਵੇ; ਪਰ ਤੇਲ, ਘੀ ਅਤੇ ਗੁੜ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਪਕਾਇਆ ਵੈਸ਼ ਦਾ ਅੰਨ ਦੂਸ਼ਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
Word by Word
śūdra-vatas in the case of a Shudra
śūdra-vat:
Sambandha (सम्बन्ध/standard)
TypeIndeclinable
Rootśūdra (प्रातिपदिक) + vat (तद्धित प्रत्यय)
FormAvyaya (adverbial taddhita -vat), ‘like/as in the case of a śūdra’
syātshould be
syāt:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√as (धातु)
FormVidhi-liṅ, Prathama-puruṣa, Ekavacana
tubut
tu:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
FormNipāta (particle)
gopa-annamcowherds’ food
gopa-annam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootgopa (प्रातिपदिक) + anna (प्रातिपदिक)
FormNapumsaka, Prathamā/Dvitīyā, Ekavacana; ‘food of cowherds’
vināwithout
vinā:
Apādāna (अपादान)
TypeIndeclinable
Rootvinā (अव्यय)
FormUpapada-avyaya (preposition) governing instrumental/accusative; here with accusative
gavya-catuṣṭayama set of four cow-products
gavya-catuṣṭayam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootgavya (प्रातिपदिक) + catuṣṭaya (प्रातिपदिक)
FormNapumsaka, Dvitīyā, Ekavacana; ‘set of four dairy items’ (gavya = from cow)
taila-ājya-guḍa-saṃyuktammixed with oil, ghee, and jaggery
taila-ājya-guḍa-saṃyuktam:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Roottaila (प्रातिपदिक) + ājya (प्रातिपदिक) + guḍa (प्रातिपदिक) + saṃyukta (कृदन्त; sam-√yuj युज्, क्त)
FormNapumsaka, Prathamā/Dvitīyā, Ekavacana; PPP ‘combined’; determinative listing ingredients (oil, ghee, jaggery)
pakvamcooked
pakvam:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootpakva (कृदन्त; √pac पच्, क्त)
FormNapumsaka, Prathamā/Dvitīyā, Ekavacana; ‘cooked’
vaiśya-annamVaishya’s food
vaiśya-annam:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootvaiśya (प्रातिपदिक) + anna (प्रातिपदिक)
FormNapumsaka, Prathamā, Ekavacana; ‘vaiśya’s food’
nanot
na:
Sambandha (सम्बन्ध/negation)
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
FormPratiṣedha (negation particle)
duṣyatiis spoiled/tainted
duṣyati:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√duṣ (धातु)
FormLaṭ (लट्/present), Prathama-puruṣa (3rd), Ekavacana; parasmaipada