Adhyaya 43
Dīkṣā-bhedaḥ (Types of Initiation) — Lalitopākhyāna: Hayagrīva–Agastya Dialogue
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਲਲਿਤੋਪਾਖਿਆਨ ਅੰਦਰ ਗੁਰੂ-ਕੇਂਦਰਿਤ ਤਕਨੀਕੀ ਵਿਵੇਚਨ ਹੈ। ਅਗਸਤ੍ਯ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸ਼੍ਰੀਦੇਵੀ-ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਦੀਕਸ਼ਾ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਹਯਗ੍ਰੀਵ ਦੀਕਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਭੇਦ ਦੱਸ ਕੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ੁੱਧੀ ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਗਿਆਨ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਸਪਰਸ਼-ਦੀਕਸ਼ਾ, ਦ੍ਰਿਗ-ਦੀਕਸ਼ਾ, ਸ਼ਾਂਭਵੀ-ਦੀਕਸ਼ਾ (ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ/ਵਾਣੀ/ਸਪਰਸ਼ ਮਾਤਰ ਨਾਲ ਤਤਕਾਲ ਗਿਆਨ), ਅਤੇ ਲੰਮੀ ਸੇਵਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੌਨ ਸੰਕਲਪ ਨਾਲ ਮਾਨਸੀ-ਦੀਕਸ਼ਾ ਵਰਣਿਤ ਹੈ। ਫਿਰ ਕ੍ਰਿਆ-ਦੀਕਸ਼ਾ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ—ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ, ਸ਼ੁਭ ਦਿਨ, ਦੇਹ-ਵਾਕ ਸ਼ੁੱਧੀ, ਸੰਧਿਆ ਪਾਲਨ, ਇਕਾਂਤ, ਨਿਯਮਿਤ ਆਹਾਰ ਤੇ ਮੌਨ, ਅਤੇ ਉਪਚਾਰਾਂ ਸਮੇਤ ਪੂਜਾ—ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸਹਸ੍ਰਾਕਸ਼ਰੀ ਵਿਦਿਆ ਨਾਲ ਪੁਸ਼ਪਾਂਜਲੀ ਅਨਿਵਾਰ੍ਯ; ਇਸ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਪੂਜਾ ਨਿਸ਼ਫਲ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीब्रह्माण्डमहापुराणे उत्तरभागे ललितोपाख्याने हयग्रीवागस्त्यसम्वादे द्वाचत्वारिंशो ऽध्यायः अगस्त्य उवाच अश्वानन महाप्राज्ञ करुणामृतवारिधे / श्रीदेवीदर्शने दीक्षा यादृशी तां निवेदय
ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਉੱਤਰ ਭਾਗ ਦੇ ਲਲਿਤੋਪਾਖਿਆਨ ਵਿੱਚ ਹਯਗ੍ਰੀਵ-ਅਗਸਤ੍ਯ ਸੰਵਾਦ ਦਾ ਬਿਆਲੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ। ਅਗਸਤ੍ਯ ਬੋਲੇ— ਹੇ ਅਸ਼ਵਾਨਨ, ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ्ञ, ਕਰੁਣਾਮ੍ਰਿਤ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ! ਸ਼੍ਰੀ ਦੇਵੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਜਿਹੋ ਜਿਹੀ ਦੀਖਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।
Verse 2
हयग्रीव उवाच यदि ते देवताभावो यया कल्मषकर्दमाः / क्षाल्यन्ते च तथा पुसां दीक्षामाचक्ष्महे ऽत्र ताम्
ਹਯਗ੍ਰੀਵ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਜੇ ਤੈਨੂੰ ਦੇਵਤਾ-ਭਾਵ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਪਾਪ-ਰੂਪੀ ਕੀਚੜ ਧੁਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਉਹੀ ਦੀਖਿਆ ਦੱਸਦੇ ਹਾਂ।
Verse 3
हस्ते शिवपुरन्ध्यात्वा जपेन्मूलाङ्गमालिनीम् / गुरुः स्पृशेच्छिष्यतनुं स्पर्शदीक्षेयमीरिता
ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ-ਪੁਰੰਧ੍ਰੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ ਮੂਲਾਂਗਮਾਲਿਨੀ ਦਾ ਜਪ ਕਰੇ। ਗੁਰੂ ਸ਼ਿਸ਼ ਦੇਹ ਨੂੰ ਛੂਹੇ—ਇਹ ‘ਸਪਰਸ਼-ਦੀਖਿਆ’ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ।
Verse 4
निमील्य नयने ध्यात्वा श्रीकामाक्षीं प्रसन्नधीः / सम्यक्पश्येद्गुरुः शिष्यं दृग्दीक्षा सेयमुच्यते
ਅੱਖਾਂ ਮੂੰਦ ਕੇ ਸ਼੍ਰੀ ਕਾਮਾਖ਼ਸ਼ੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਸ਼ਿਸ਼ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੇਖੇ—ਇਹ ‘ਦ੍ਰਿਗ-ਦੀਖਿਆ’ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
Verse 5
गुरोरालोकमात्रेण भाषणात्स्पर्शनादपि / सद्यः सञ्जायते ज्ञानं सा दीक्षा शाम्भवी मता
ਗੁਰੂ ਦੇ ਕੇਵਲ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ, ਬਚਨ ਨਾਲ ਜਾਂ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਵੀ ਤੁਰੰਤ ਗਿਆਨ ਉਪਜਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਦੀਖਿਆ ‘ਸ਼ਾਂਭਵੀ’ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ।
Verse 6
देव्या देहो यथा प्रोक्तो गुरुदेहस्तथैव च / तत्प्रसादेन शिष्यो ऽपि तद्रूपः सम्प्रकाशते
ਜਿਵੇਂ ਦੇਵੀ ਦਾ ਦੇਹ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਗੁਰੂ ਦਾ ਦੇਹ ਵੀ ਹੈ। ਉਸ ਪ੍ਰਸਾਦ ਨਾਲ ਸ਼ਿਸ਼ ਵੀ ਉਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 7
चिरं शुश्रूषया सम्यक्तोषितो देशिकेश्वरः / तूष्णीं संकल्पयेच्छिष्यं सा दीक्षा मानसी मता
ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ ਦੇਸ਼ਿਕੇਸ਼ਵਰ ਗੁਰੂ ਚੁੱਪਚਾਪ ਸ਼ਿਸ਼ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਕਰੇ—ਇਹੀ ‘ਮਾਨਸੀ ਦੀਖਿਆ’ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ।
Verse 8
दीक्षाणामपि सर्वासामियमेवोत्तमोत्तमा / आदौ कुर्यात्क्रियादीक्षां तत्प्रकारः प्रवक्ष्यते
ਸਾਰੀਆਂ ਦੀਖਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ; ਪਹਿਲਾਂ ਕ੍ਰਿਆ-ਦੀਖਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ—ਉਸ ਦੀ ਵਿਧੀ ਅੱਗੇ ਦੱਸੀ ਜਾਵੇਗੀ।
Verse 9
शुक्लपक्षे शुभदिने विधाय शुचिमानसम् / जिह्वास्यमलशुद्धिं च कृत्वा स्नात्वा यथाविधि
ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਦਿਨ ਮਨ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਕੇ, ਜੀਭ ਅਤੇ ਮੂੰਹ ਦੀ ਮਲ-ਸ਼ੁੱਧੀ ਕਰ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰੇ।
Verse 10
संध्याकर्म समाप्याथ गुरुदेहं परं स्मरन् / एकान्ते निवसञ्छ्रीमान्मौनी च नियताशनः
ਸੰਧਿਆ-ਕਰਮ ਸਮਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਪਰਮ ਗੁਰੂ-ਸਰੂਪ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਇਕਾਂਤ ਵਿੱਚ ਵੱਸੇ; ਮੌਨ ਧਾਰੇ ਅਤੇ ਨਿਯਤ ਆਹਾਰ ਰੱਖੇ।
Verse 11
गुरुश्च तादृशोभूत्वा पूजामन्दिरमाविशेत् / देवीसूक्तेन संयुक्तं विद्यान्यासं समातृकम्
ਗੁਰੂ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋ ਕੇ ਪੂਜਾ-ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰੇ ਅਤੇ ਦੇਵੀ-ਸੂਕਤ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਮਾਤ੍ਰਿਕਾ ਸਮੇਤ ਵਿਦਿਆ-ਨਿਆਸ ਕਰੇ।
Verse 12
कृत्वा पुरुषसूक्तेन षोडशैरुपचारकैः / आवाहना सने पाद्यमर्ध्यमाचमनं तथा
ਪੁਰੁਸ਼ਸੂਕਤ ਨਾਲ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਉਪਚਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ—ਆਵਾਹਨ, ਆਸਨ, ਪਾਦ੍ਯ, ਅਰਘ੍ਯ ਅਤੇ ਆਚਮਨ ਆਦਿ ਅਰਪਣ ਕਰੇ।
Verse 13
स्नानं वस्त्रं च भूषा च गन्धः पुष्पं तथैव च / धूपदीपौ च नैवेद्यं ताम्बूलं च प्रदक्षिणा
ਸਨਾਨ, ਵਸਤ੍ਰ, ਭੂਸ਼ਣ, ਗੰਧ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਪ; ਧੂਪ-ਦੀਪ, ਨੈਵੇਦ੍ਯ, ਤਾਂਬੂਲ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾ ਵੀ ਅਰਪਣ ਕਰੇ।
Verse 14
प्रणामश्चेति विख्यातैः प्रीणयेत्त्रिपुरांबिकाम् / अथ पुष्पाञ्जलिं दद्यात्सहस्राक्षरविद्यया
ਪ੍ਰਣਾਮ ਆਦਿ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਉਪਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਂਬਿਕਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰੇ; ਫਿਰ ਸਹਸ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਰ ਵਿਦ੍ਯਾ ਨਾਲ ਪੁਸ਼ਪਾਂਜਲੀ ਅਰਪਣ ਕਰੇ।
Verse 15
ॐ ऐं ह्रीं श्रीं ऐं क्लीं सौः ॐ नमस्त्रिपुरसुन्दरि हृदये देवि शिरोदेवि शिखादेवि कवचदेवि नेत्रदेवि आस्यदेवि कामेश्वरि भगमालिनि नित्यक्लिन्नें भैरुण्डे वह्निवासिनि महावज्रेश्वरि विद्येश्वरि परशिवदूति त्वरिते कुलसुंदरि नित्ये नीलपताके विजये सर्वमङ्गले ज्वालामालिनि चित्रे महानित्ये परमेश्वरि मन्त्रेशमयि षष्ठीशमय्युद्यानमयि लोपामुद्रामय्यगस्त्यमयि कालतापनमयि धर्माचारमयि मुक्तके शीश्वरमयि दीपकलानाथमयि विष्णुदेवमयि प्रभाकरदेवमयि तेजोदेवमयि मनोजदेवमयि अणिमसिद्धे महिमसिद्धे गरिम सिद्धे लघिमसिद्धे ईशित्वसिद्धे वशित्वसिद्धे प्राप्तिसिद्धे प्राकाम्यसिद्धे रससिद्धे मोक्षसिद्धे ब्राह्मि माहेश्वरी कौमारि वैष्णवि वाराहि इन्द्राणि चामुण्डे महालक्ष्मि सर्वसंक्षोभिणि सर्वविद्राविणि सर्वाकर्षिणि सर्ववशङ्करि सर्वोन्मादिनि सर्वमहाङ्कुशे सर्वखेचरि सर्वबीजे सर्वयोने सर्वास्त्रखण्डिनि त्रैलोक्यमोहिनि चक्रस्वामिनि प्राटयोगिनि बौद्धदर्शनाङ्गि कामाकर्षिणि बुद्ध्याकर्षिणि अहङ्काराकर्षिणि शब्दाकर्षिणि स्पर्शाकर्षिणि रूपाकर्षिणि रसाकर्षिणि गन्धाकर्षिणि चित्ताकर्षिणि धैर्याकर्षिणि स्मृत्याकर्षिणि नामाकर्षिणि बीजाकर्षिणात्माकिर्षिणि अमृताकर्षिणि शरीराकर्षिणि गुप्तयोगिनि सर्वाशापरिपूरकचक्रस्वामिनि अनङ्गकुसुमे अनङ्गमेखले अनङ्गमादिनि अनङ्गमदनातुरे ऽनङ्गरेखे ऽनङ्गवेगिन्यनङ्गाङ्कुशे ऽनङ्गमालिनि गुप्ततरयोगिनि वैदिकदर्शनाङ्गि सर्वसंक्षोभकारक चक्रस्वामिनि पूर्वाम्नायाधिदेवते सृष्टिरूपे सर्वसंक्षोभिणि सर्वविद्राविणि सर्वाकर्षिणि सर्वाह्लादिनि सर्वसंमोहिनि सर्वस्तंभिणि सर्वजृंभिणि सर्ववशङ्करि सर्वरञ्जिनि सर्वोन्मादिनि सर्वार्थसाधिके सर्वसंपत्प्रपूरिणि सर्वमन्त्रमयि सर्वद्वन्द्वक्षयकरि सम्प्रदाययोगिनि सौरदर्शनाङ्गि सर्वसौभाग्यदायकचक्रे सर्वसिद्धिप्रदे सर्वसम्पत्प्रदे सर्वप्रियङ्करि सर्वमङ्गलकारिणि सर्वकामप्रदे सर्वदुःखविमोचिनि सर्वमृत्युप्रशमिनि सर्वविघ्ननिवारिणि सर्वाङ्गसुन्दरि सर्वसौभाग्यदायिनि कुलोत्तीर्णयोगिनि सर्वार्थसाधकचक्रेशि सर्वज्ञे सर्वशक्ते सर्वैश्वर्यफलप्रदे सर्वज्ञानमयि सर्वव्याधिनिवारिणि सर्वाधारस्वरूपे सर्वपापहरे सर्वानन्दमयि सर्वरक्षास्वरूपिणि सर्वेप्सित फलप्रदे नियोगिनि वैष्णवदर्शनाङ्गि सर्वरक्षाकरचक्रस्थे दक्षिणाम्नायेशि स्थितिरूपे वशिनि कामेशि मोदिनि विमले अरुणे जयिनि सर्वेश्वरि कौलिनि रहस्ययोगिनि रहस्यभोगिनि रहस्यगोपिनि शाक्तदर्शनाङ्गि सर्वरोगहरचक्रेशि पश्चिमाम्नाये धनुर्बाणपाशाङ्कुशदेवते कामेशि वज्रेशि फगमालिनि अतिरहस्ययोगिनि शैवदर्शनाङ्गि सर्वसिद्धिप्रदचक्रगे उत्तराम्नायेशि संहाररूपे शुद्धपरे विन्दुपीठगते महारात्रिपुरसुन्दरि परापरातिरहस्ययोगिनि शांभवदर्शनाङ्गि सर्वानन्दमयचक्रेशि त्रिपुरसुंदरि त्रिपुरवासिनि त्रिपुरश्रीः त्रिपुरमालिनि त्रिपुरसिद्धे त्रिपुरांब सर्वचक्रस्थे अनुत्तराम्नायाख्यस्वरूपे महात्रिपुरभैरवि चतुर्विधगुणरूपे कुले अकुले कुलाकुले महाकौलिनि सर्वोत्तरे सर्वदर्शनाङ्गि नवासनस्थिते नवाक्षरि नवमिथुनाकृते महेशमाधवविधातृमन्मथस्कन्दनन्दीन्द्रमनुचन्द्रकुबेरागस्त्यदुर्वासःक्रोधभट्टारकविद्यात्मिके कल्याणतत्त्वत्रयरूपे शिवशिवात्मिके पूर्मब्रह्मशक्ते महापरमेश्वरि महात्रिपुरसुन्दरि तव श्रीपादुकां पूजयामि नमः / क एं ईल ह्रीं हस कहल ह्रीं ऐं क्लीं सौः सौः क्लीं ऐं श्रीं / देव्याः पुष्पाञ्जलिं दद्यात्सहस्राक्षरविद्याया / नोचेत्तत्पूजनं व्यर्थमित्याहुर्वेदवादिनः
ॐ ਐਂ ਹ੍ਰੀਂ ਸ਼੍ਰੀਂ… ਆਦਿ ਸਹਸ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਰ ਵਿਦ੍ਯਾ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਜਪ ਕਰਕੇ ਤ੍ਰਿਪੁਰਸੁੰਦਰੀ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰੇ; ਉਸੇ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਪੁਸ਼ਪਾਂਜਲੀ ਦੇਵੇ—ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਪੂਜਾ ਵਿਅਰਥ ਹੈ, ਐਸਾ ਵੇਦਵਾਦੀ ਆਖਦੇ ਹਨ।
Verse 16
ततो गोमयसंलिप्ते भूतले द्रोणशालिभिः / तावद्भिस्तण्डुलैः शुद्धैः शस्तार्णैस्तत्र नूतनम्
ਫਿਰ ਗੋਮਯ ਨਾਲ ਲਿਪੇ ਹੋਏ ਭੂਤਲ ਉੱਤੇ ਦ੍ਰੋਣ ਮਾਪ ਦੇ ਸ਼ਾਲੀ ਧਾਨ ਅਤੇ ਉਤਨੇ ਹੀ ਸ਼ੁੱਧ, ਉੱਤਮ ਤੰਡੁਲ ਵਿਛਾ ਕੇ ਉੱਥੇ ਨਵਾਂ (ਮੰਡਲ/ਵੇਦੀ) ਬਣਾਏ।
Verse 17
द्रोणोदपूरितं कुंभं पञ्चरत्नैर्नवैर्युतम् / न्यग्रोधाश्वत्थमाकन्दजंबूदुम्बरशाखिनाम्
ਦ੍ਰੋਣ-ਜਲ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਕੁੰਭ ਨਵੇਂ ਪੰਚਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋਵੇ; ਵਟ, ਅਸ਼ਵੱਥ, ਆਮ, ਜਾਮੁਨ ਅਤੇ ਡੂੰਬਰ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਜਾਵੇ।
Verse 18
त्वग्भिश्च पल्लवैश्चैव प्रक्षिप्तैरधिवासिनम् / कुम्भाग्रे निक्षिपेत्पक्वं नारिकेलफलं शुभम्
ਛਾਲ ਅਤੇ ਕੋਮਲ ਪੱਲਵ ਪਾ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਧਿਵਾਸਿਤ ਕਰੇ; ਫਿਰ ਕੁੰਭ ਦੇ ਅੱਗੇ ਪੱਕਾ ਸ਼ੁਭ ਨਾਰੀਅਲ-ਫਲ ਰੱਖੇ।
Verse 19
अभ्यर्च्य गन्धपुष्पाद्यैर्धूपदीपादि दर्शयेत् / श्रीचिन्तामणिमन्त्रं तु हृदि मातृकमाजपेत्
ਗੰਧ-ਫੁੱਲ ਆਦਿ ਨਾਲ ਅਰਚਨਾ ਕਰਕੇ ਧੂਪ-ਦੀਪ ਆਦਿ ਵਿਖਾਏ; ਅਤੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਮਾਤ੍ਰਿਕਾ ਸਮੇਤ ਸ਼੍ਰੀ ਚਿੰਤਾਮਣੀ ਮੰਤਰ ਦਾ ਜਪ ਕਰੇ।
Verse 20
कुम्भ स्पृशञ्छ्रीकामाप्तिरूपीकृतकलेवरम् / अष्टोत्तरशते जाते पुनर्दीपं प्रदर्शयेत्
ਕੁੰਭ ਨੂੰ ਛੂਹਦਿਆਂ ਸਾਧਕ ਸ਼੍ਰੀ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਅਤੇ ਇੱਛਿਤ ਫਲ-ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇ ਸਰੂਪ ਦੇਹ ਨੂੰ ਧਾਰੇ; ੧੦੮ ਜਪ ਪੂਰੇ ਹੋਣ ਤੇ ਫਿਰ ਦੀਵਾ ਵਿਖਾਏ।
Verse 21
शिष्यमाहूय रहसि वाससा बद्धलोचनम् / कारयित्वा प्रणामानां साष्टाङ्गानां त्रयं गुरुः
ਗੁਰੂ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਨੂੰ ਇਕਾਂਤ ਵਿੱਚ ਬੁਲਾ ਕੇ ਕਪੜੇ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਬੰਨ੍ਹਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਸਾਸ਼ਟਾਂਗ ਪ੍ਰਣਾਮ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਕਰਵਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 22
पुष्पाणि तत्करे दत्त्वा कारये त्कुसुमाञ्जलिम् / श्रीनाथकरुणाराशे परञ्ज्योतिर्मयेश्वरि
ਉਸ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫੁੱਲ ਦੇ ਕੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਅੰਜਲੀ ਅਰਪਿਤ ਕਰਵਾਏ— ਹੇ ਸ਼੍ਰੀਨਾਥ! ਕਰੁਣਾ-ਰਾਸ਼ਿ! ਪਰੰਜ੍ਯੋਤਿਰਮਈ ਈਸ਼ਵਰੀ!
Verse 23
प्रसूनाञ्जलिरेषा ते निक्षिप्ता चरणांबुजे / परं धाम परं ब्रह्म मम त्वं परदेवता
ਇਹ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਅੰਜਲੀ ਤੇਰੇ ਚਰਨ-ਕਮਲਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖੀ ਗਈ ਹੈ; ਤੂੰ ਪਰਮ ਧਾਮ, ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਪਰਦੇਵਤਾ ਹੈਂ।
Verse 24
अद्यप्रभृति मे पुत्रान्रक्ष मां शारणागतम् / इत्युक्त्वा गुरुपादाव्जे शिष्यो मूर्ध्नि विधारयेत्
ਅੱਜ ਤੋਂ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ ਅਤੇ ਸ਼ਰਨ ਆਏ ਮੈਨੂੰ ਬਚਾਓ— ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਗੁਰੂ ਦੇ ਚਰਨ-ਕਮਲ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਧਾਰੇ।
Verse 25
जन्मान्तर सुकृतत्वं स्यान्न्यस्ते शिरसि पादुके / गुरुणा कमलासनमुरशासनपुरशासनसेवया लब्धे
ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਦੀ ਪਾਦੁਕਾ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਦ ਜਨਮਾਂਤਰਾਂ ਦੇ ਸੁਕ੍ਰਿਤ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਕਮਲਾਸਨ, ਮੁਰਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਪੁਰਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।
Verse 26
इत्युक्त्वा भक्तिभरितः पुनरुत्थाय शान्तिमान् / वामपार्श्वे गुरोस्तिष्ठेदमानी विनयान्वितः
ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ ਫਿਰ ਉੱਠੇ, ਸ਼ਾਂਤ ਚਿੱਤ ਹੋ ਕੇ, ਅਹੰਕਾਰ ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਵਿਨਯ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਖੜਾ ਰਹੇ।
Verse 27
ततस्तुंबीजलैः प्रोक्ष्य वामभागे निवेदयेत् / विमुच्य नेत्रबन्धं तु दर्शयेदर्चनक्रमम्
ਫਿਰ ਤੁੰਬੀ ਦੇ ਜਲ ਨਾਲ ਪ੍ਰੋਛਣ ਕਰਕੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਅਰਪਣ ਕਰੇ। ਤਦ ਨੇਤਰ-ਬੰਧਨ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਅਰਚਨਾ ਦਾ ਕਰਮ ਵਿਖਾਵੇ।
Verse 28
सितामध्वाज्यकदलीफलपायसरूपकम् / महात्रिपुरसुन्दर्या नैवेद्यमिति चादिशेत्
ਚੀਨੀ, ਸ਼ਹਦ, ਘਿਉ, ਕੇਲੇ ਦਾ ਫਲ ਅਤੇ ਪਾਇਸ ਆਦਿ ਨੂੰ ‘ਮਹਾਤ੍ਰਿਪੁਰਸੁੰਦਰੀ ਦਾ ਨੈਵੇਦ੍ਯ’ ਕਹਿ ਕੇ ਆਦੇਸ਼ ਦੇਵੇ।
Verse 29
षोडशर्णमनुं तस्य वदेद्वामश्रुतौ शनैः / ततो बहिर्विनिर्गत्य स्थाप्य दार्वासने शुचिम्
ਉਸ ਦਾ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਮੰਤ੍ਰ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਖੱਬੇ ਕੰਨ ਵਿੱਚ ਕਹੇ। ਫਿਰ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਕੇ ਸ਼ੁੱਧ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਨੂੰ ਲੱਕੜ ਦੇ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਬਿਠਾਵੇ।
Verse 30
निवेश्य प्राङ्मुखं तत्र पट्टवस्त्रसमास्तृते / शिष्यं श्रीकुम्भसलिलैरभिषिञ्चेत्समन्त्रकम्
ਉੱਥੇ ਪੱਟ ਦਾ ਵਸਤ੍ਰ ਵਿਛਾ ਕੇ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਨੂੰ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੁਖ ਕਰਕੇ ਬਿਠਾਏ। ਫਿਰ ਮੰਤ੍ਰ ਸਮੇਤ ਸ਼੍ਰੀਕੁੰਭ ਦੇ ਜਲ ਨਾਲ ਅਭਿਸੇਕ ਕਰੇ।
Verse 31
पुनः शुद्धोदकैः स्नात्वा वाससी परिगृह्य च / अष्टोत्तरशतं मन्त्रं जप्त्वा निद्रामथाविशेत्
ਫਿਰ ਸ਼ੁੱਧ ਜਲ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਵਸਤ੍ਰ ਧਾਰਨ ਕਰੇ। ਤਦ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਇੱਕ ਸੌ ਅੱਠ ਵਾਰ ਜਪ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰੇ।
Verse 32
शुभे दृष्टे सति स्वप्ने पुण्यं योज्यं तदोत्तमम् / दुःस्वप्ने तु जपं कुर्यादष्टोत्तरसहस्रकम्
ਜੇ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਭ ਦਰਸ਼ਨ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਉੱਤਮ ਪੁੰਨ-ਕਰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੇ ਦੁੱਸੁਪਨਾ ਆਵੇ ਤਾਂ ਅਸ਼ਟੋੱਤਰ-ਸਹਸ੍ਰ (੧੦੦੮) ਜਪ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 33
कारयेत्त्रिपुरांबायाः सपर्यां मुक्तमार्गतः / यदा न दृष्टः स्वप्नो ऽपि तदा सिद्धिश्चिराद्भवेत्
ਮੁਕਤੀ-ਮਾਰਗ ਅਨੁਸਾਰ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਂਬਾ ਦੀ ਸਪਰਿਆ (ਪੂਜਾ-ਸੇਵਾ) ਕਰਵਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸੁਪਨਾ ਵੀ ਨਾ ਦਿੱਸੇ, ਤਦੋਂ ਸਿੱਧੀ ਦੇਰ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
Verse 34
स्वीकुर्यात्परया भक्त्या देवी शेष कलाधिकम् / सद्य एव स शिष्यः स्यात्पङ्क्तिपावनपावनः
ਦੇਵੀ ਪਰਮ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸ਼ੇਸ਼-ਕਲਾਧਿਕ (ਅਤਿਸ਼ਯ ਅਨੁਗ੍ਰਹ) ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਸਾਧਕ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪੰਕਤੀ-ਪਾਵਨਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪਾਵਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।
Verse 35
शरीरमर्थं प्राणं च तस्मै श्रीगुरवे दिशेत् / तदधीनश्च रेन्नित्यं तद्वाक्यं नैव लघयेत्
ਸਰੀਰ, ਧਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਣ—ਇਹ ਸਭ ਸ਼੍ਰੀਗੁਰੂ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰੇ। ਨਿੱਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਰਹਿ ਕੇ ਚਲੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਚਨ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਹਲਕਾ ਨਾ ਜਾਣੇ।
Verse 36
यः प्रसन्नः क्षणार्धेन मोक्षलक्ष्मीं प्रयच्छति / दुर्लभं तं विजानीयाद्गुरुं संसारतारकम्
ਜੋ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਅੱਧੇ ਪਲ ਵਿੱਚ ਮੋਖਸ਼-ਲਕਸ਼ਮੀ ਬਖ਼ਸ਼ ਦੇਵੇ—ਉਸ ਦੁਲੱਭ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਤਾਰਨ ਵਾਲਾ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 37
गुकारस्यान्धकारोर्ऽथो रुकारस्तन्निरोधकः / अन्धकारनिरोधित्वाद्गुरुरित्यभिधीयते
‘ਗੁ’ ਅੰਧਕਾਰ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਅਤੇ ‘ਰੁ’ ਉਸ ਦਾ ਨਿਰੋਧਕ ਹੈ। ਅੰਧਕਾਰ ਨਿਵਾਰਨ ਕਰਕੇ ਉਹ ‘ਗੁਰੂ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ॥
Verse 38
बोधरूपं गुरुं प्राप्य न गुर्वन्तरमादिशेत् / गुरुक्तं परुषं वाक्यमाशिषं परिचिन्तयेत्
ਬੋਧ-ਸਰੂਪ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਹੋਰ ਗੁਰੂ ਦੀ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਨਾ ਕਰੇ। ਗੁਰੂ ਦਾ ਕਠੋਰ ਬਚਨ ਵੀ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਸਮਝ ਕੇ ਮਨਨ ਕਰੇ॥
Verse 39
लौकिकं वैदिकं वापि तथाध्यात्मिकमेव च / आददीत ततो ज्ञानं पूर्वं तमभिवादयेत्
ਲੌਕਿਕ, ਵੈਦਿਕ ਜਾਂ ਆਧਿਆਤਮਿਕ—ਜਿੱਥੋਂ ਵੀ ਗਿਆਨ ਮਿਲੇ, ਉਹ ਲੈ; ਪਰ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ॥
Verse 40
एवं दीक्षात्रयं कृत्वा विधेयं बौधयेत्पुनः / गुरुभक्तिस्सदाचारस्तद्द्रोहस्तत्र पातकम्
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਦੀਖਿਆ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਕਰਤਵ੍ਯ ਬੋਧ ਕਰਾਵੇ। ਗੁਰੂ-ਭਗਤੀ ਤੇ ਸਦਾਚਾਰ ਧਰਮ ਹਨ; ਗੁਰੂ-ਦ੍ਰੋਹ ਉੱਥੇ ਪਾਪ ਹੈ॥
Verse 41
तत्पदस्मरणं मुक्तिर्यावद्देहमयं क्रमः / यत्पापं समवाप्नोति गुर्वग्रे ऽनृतभाषणत्
ਉਸ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਹੈ, ਜਦ ਤੱਕ ਦੇਹ ਦਾ ਕ੍ਰਮ ਚੱਲਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਝੂਠ ਬੋਲਣ ਨਾਲ ਜੋ ਪਾਪ ਲੱਗਦਾ ਹੈ॥
Verse 42
गोब्राह्मणावधं कृत्वा न तत्पापं समाश्रयेत् / ब्रह्मादिस्तंब पर्यतं यस्य मे गुरुसंततिः
ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੇਰੀ ਗੁਰੂ-ਪਰੰਪਰਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਤ੍ਰਿਣ-ਸਤੰਭ ਤੱਕ ਵਿਅਾਪਤ ਹੈ, ਉਹ ਗੋ-ਵਧ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਵਧ ਕਰ ਲਏ ਤਾਂ ਵੀ ਉਹ ਪਾਪ ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ।
Verse 43
तस्य मे सर्वपूज्यस्य को न पूज्यो महीतले / इति सर्वानुकूलो यः स शिष्यः परिकीर्तितः
ਮੇਰੇ ਉਸ ਸਰਵ-ਪੂਜ੍ਯ (ਗੁਰੂ) ਦਾ ਜੋ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕੌਣ ਅਪੂਜ੍ਯ ਹੈ? ਇਹ ਸਮਝ ਕੇ ਜੋ ਸਭ ਨਾਲ ਅਨੁਕੂਲ ਰਹੇ, ਉਹੀ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
Verse 44
शीलादिविमलानेकगुणसंपन्नभावनः / गुरुशासनवर्तित्वाच्छिष्य इत्यभिधीयते
ਜੋ ਸ਼ੀਲ ਆਦਿ ਨਿਰਮਲ ਅਨੇਕ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ, ਸ਼ੁਭ ਭਾਵਨਾ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਵਿੱਚ ਵਰਤਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ‘ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 45
जपाच्छ्रान्तः पुनर्ध्यायेद्ध्यानाच्छ्रान्तः पुनर्जपेत् / जपध्यानादियुक्तस्य क्षिप्रं मन्त्रः प्रसिध्यति
ਜਪ ਕਰਕੇ ਥੱਕ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਫਿਰ ਧਿਆਨ ਕਰੇ, ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ ਥੱਕ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਫਿਰ ਜਪ ਕਰੇ; ਜਪ-ਧਿਆਨ ਆਦਿ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸਾਧਕ ਦਾ ਮੰਤ੍ਰ ਛੇਤੀ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 46
यथा ध्यानस्य सामर्थ्यात्कीटो ऽपि भ्रमरायते / तथा समाधिसा मर्थ्याद्ब्रह्मीभूतो भवेन्नरः
ਜਿਵੇਂ ਧਿਆਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਨਾਲ ਕੀੜਾ ਵੀ ਭੌਰਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਸਮਾਧੀ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਬ੍ਰਹਮ-ਭਾਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 47
यथा निलीयते काले प्रपञ्चो नैव दृश्यते / तथैव मीलयेन्नेत्रे एतद्ध्यानस्य लक्षणम्
ਜਿਵੇਂ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਪੰਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ ਦਿਸਦਾ ਨਹੀਂ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਨੇਤਰ ਮੂੰਦ ਲੈਣਾ—ਇਹ ਧਿਆਨ ਦਾ ਲੱਛਣ ਹੈ।
Verse 48
विदिते तु परे तत्त्वे वर्णातीते ह्यविक्रिये / किङ्करत्वं च गच्छन्ति मन्त्रा मन्त्राधिपैः सह
ਜਦੋਂ ਵਰਣਾਤੀਤ, ਅਵਿਕਾਰੀ ਪਰਤੱਤਵ ਦਾ ਗਿਆਨ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਦ ਮੰਤ੍ਰ ਆਪਣੇ ਮੰਤ੍ਰਾਧਿਪਤੀਆਂ ਸਮੇਤ ਸੇਵਕ-ਭਾਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
Verse 49
आत्मैक्यभावनिष्ठस्य या चेष्टा सा तु दर्शनम् / योगस्तपः स तन्मन्त्रस्तद्धनं यन्निरीक्षणम्
ਆਤਮ-ਏਕਤਾ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨ ਦੀ ਜੋ ਚੇਸ਼ਟਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਦਰਸ਼ਨ ਹੈ; ਉਹੀ ਯੋਗ, ਉਹੀ ਤਪ, ਉਹੀ ਉਸ ਦਾ ਮੰਤ੍ਰ ਹੈ; ਅਤੇ ਜੋ ਨਿਰੰਤਰ ਨਿਰੀਖਣ ਹੈ, ਉਹੀ ਉਸ ਦਾ ਧਨ ਹੈ।
Verse 50
देहाभिमाने गलिते विज्ञाते परमात्मनि / यत्रयत्र मनो याति तत्रतत्र समाधयः
ਜਦੋਂ ਦੇਹ-ਅਭਿਮਾਨ ਗਲ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਗਿਆਨ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਮਨ ਜਿੱਥੇ ਜਿੱਥੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉੱਥੇ ਉੱਥੇ ਸਮਾਧੀ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
Verse 51
यः पश्येत्सर्वगं शांमानन्दात्मानमद्वयम् / न तस्य किञ्चिदाप्तव्यं ज्ञातव्यं वावशिष्यते
ਜੋ ਸਰਵਵਿਆਪੀ, ਸ਼ਾਂਤ, ਆਨੰਦ-ਸਰੂਪ ਅਦ੍ਵੈਤ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਨਾ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਬਾਕੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਨਾ ਕੁਝ ਜਾਣਨਾ।
Verse 52
पूजाकोटिसमं स्तोत्रं स्तोत्रकोटिसमोजपः / जपकोटिसमं ध्यानं ध्यानकोटिसमो लयः
ਕੋਟਿ ਪੂਜਾ ਦੇ ਸਮਾਨ ਸਤੋਤ੍ਰ ਹੈ; ਕੋਟਿ ਸਤੋਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਜਪ ਹੈ। ਕੋਟਿ ਜਪ ਦੇ ਸਮਾਨ ਧਿਆਨ ਹੈ; ਕੋਟਿ ਧਿਆਨਾਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਲਯ (ਸਮਾਧੀ) ਹੈ।
Verse 53
देहो देवालयः प्रोक्तो जीव एव महेश्वरः / त्यजेदज्ञाननिर्माल्यं सोहंभावेन योजयेत्
ਦੇਹ ਨੂੰ ਦੇਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਜੀਵ ਹੀ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਹੈ। ਅਗਿਆਨ-ਰੂਪੀ ਨਿਰਮਾਲਿਆ ਤਿਆਗ ਕੇ ‘ਸੋऽਹੰ’ ਭਾਵ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜੋੜ।
Verse 54
तुषेण बद्धो व्रीहिः स्यात्तुषाभावे तु तण्डुलः / पाशबद्धः स्मृतो जीवः पाशमुक्तो महेश्वरः
ਤੂਸ ਨਾਲ ਬੱਝਿਆ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਧਾਨ ਹੈ; ਤੂਸ ਨਾ ਰਹੇ ਤਾਂ ਉਹੀ ਚੌਲ ਹੈ। ਪਾਸ਼ ਨਾਲ ਬੱਝਿਆ ਜੀਵ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਾਸ਼-ਮੁਕਤ ਉਹੀ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਹੈ।
Verse 55
आकाशे पक्षिजातीनां जलेषु जलचारिणाम् / यथा गतिर्न दृश्येत महावृत्तं महात्मनाम्
ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਅਤੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਜਲਚਰਾਂ ਦੀ ਗਤੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦੀ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਮਹਾਤਮਿਆਂ ਦਾ ਮਹਾਵ੍ਰਿੱਤ (ਮਹਾਨ ਆਚਰਨ) ਵੀ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ।
Verse 56
नित्यार्चनं दिवा कुर्याद्रात्रौ नैमित्तिकार्चनम् / उभयोः काम्यकर्मा स्यादिति शास्त्रस्य निश्चयः
ਦਿਨ ਵੇਲੇ ਨਿੱਤ ਅਰਚਨ ਕਰੇ ਅਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਨੈਮਿੱਤਿਕ ਅਰਚਨ। ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਮ੍ਯ ਕਰਮ (ਇੱਛਿਤ ਫਲ ਲਈ) ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਹੈ।
Verse 57
कोटिकोटिमहादानात्कोटिकोटिमहाव्रतात् / कोटिकोटिमहायज्ञात्परा श्रीपादुका स्मृतिः
ਕਰੋੜਾਂ-ਕਰੋੜ ਮਹਾਦਾਨਾਂ, ਕਰੋੜਾਂ-ਕਰੋੜ ਮਹਾਵ੍ਰਤਾਂ ਅਤੇ ਕਰੋੜਾਂ-ਕਰੋੜ ਮਹਾਯੱਗਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਚਾ ਸ਼੍ਰੀਪਾਦੁਕਾ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਪਰਮ ਹੈ।
Verse 58
ज्ञानतो ऽज्ञानतो वापि यावद्देहस्य धारणम् / तावद्वर्णाश्रमाचारः कर्तव्यः कर्ममुक्तये
ਜਾਣ ਕੇ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਣਜਾਣੇ, ਜਦ ਤੱਕ ਦੇਹ ਧਾਰਨ ਹੈ, ਤਦ ਤੱਕ ਕਰਮ-ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਵਰਣਾਸ਼੍ਰਮ ਆਚਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 59
निर्गतं यद्गुरोर्वक्त्रात्सर्वं शास्त्रं तदुच्यते / निषिद्धमपि तत्कुर्याद्गुर्वाज्ञां नैव लङ्घयेत्
ਗੁਰੂ ਦੇ ਮੁਖ ਤੋਂ ਜੋ ਨਿਕਲੇ, ਉਹੀ ਸਾਰਾ ਸ਼ਾਸਤਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਮਨਾਹੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵੀ ਉਹੀ ਕਰੇ—ਗੁਰੂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਕਦੇ ਨਾ ਲੰਘੇ।
Verse 60
जातिविद्याधनाढ्यो वा दूरे दृष्ट्वा गुरुं मुदा / दण्डप्रमाणं कृत्वैकं त्रिः प्रदक्षिणामाचरेत्
ਜਾਤ, ਵਿਦਿਆ ਜਾਂ ਧਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵੀ, ਦੂਰੋਂ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਇੱਕ ਡੰਡ-ਪ੍ਰਮਾਣ ਫਾਸਲਾ ਰੱਖ ਕੇ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕਰੇ।
Verse 61
गुरुबुद्ध्या नमेत्सर्वं दैवतं तृणमेव वा / प्रणमेद्देवबुद्ध्या तु प्रतिमां लोहमृन्मयीम्
ਗੁਰੂ-ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਉਹ ਸਭ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰੇ—ਦੇਵਤਾ ਹੋਣ ਜਾਂ ਤਿੰਨਾ ਜਿਹਾ; ਪਰ ਦੇਵ-ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਲੋਹੇ ਜਾਂ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰੇ।
Verse 62
गुरुं हुङ्कृत्य तुङ्कृत्य विप्रं वादैर्विजित्य च / विकास्य गुह्यशास्त्राणि भवन्ति ब्रह्मराक्षसाः
ਜੋ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਹੂੰਕਾਰ ਕੇ ਤਿਰਸਕਾਰ ਕਰੇ, ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਨਾਲ ਵਿਪ੍ਰ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਵੇ ਅਤੇ ਗੁਹ੍ਯ ਸ਼ਾਸਤਰ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਦੁਰੁਪਯੋਗ ਕਰੇ—ਉਹ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰਾਕਸ਼ਸ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 63
अद्वैतं भाव येन्नित्यं नाद्वैतं गुरुणा सह / न निन्देदन्यसमयान्वेदशास्त्रागमादिकान्
ਨਿੱਤ ਅਦ੍ਵੈਤ-ਭਾਵ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰੇ, ਪਰ ਗੁਰੂ ਨਾਲ ਅਦ੍ਵੈਤ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਵਿਰੋਧ ਨਾ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਵੇਦ, ਸ਼ਾਸਤਰ, ਆਗਮ ਆਦਿ ਹੋਰ ਮਤ-ਮਾਰਗਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਨਾ ਕਰੇ।
Verse 64
एकग्रामस्थितः शिष्यस्त्रिसंध्यं प्रणमेद्गुरुम् / क्रोश मात्रस्थितो भक्त्या गुरुं प्रतिदिनं नमेत्
ਜੋ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਇੱਕੋ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਤਿੰਨਾਂ ਸੰਧਿਆ ਵੇਲਿਆਂ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਜੋ ਇੱਕ ਕ੍ਰੋਸ਼ ਦੂਰ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰੇ।
Verse 65
अर्थयोजनगः शिष्यः प्रणमेत्पञ्चपर्वसु / एकयोजनमारभ्य योजनद्वादशावधि
ਇੱਕ ਯੋਜਨ ਤੋਂ ਬਾਰਾਂ ਯੋਜਨ ਤੱਕ ਦੂਰ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਪੰਜ ਪਰਬਾਂ (ਪਵਿੱਤਰ ਅਵਸਰਾਂ) ਤੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰੇ।
Verse 66
तत्तद्योजनसंख्यातमासेषु प्रणमेद्गुरुम् / अतिदूरस्थितः शिष्यो यदेच्छा स्यात्तदा व्रजेत्
ਜਿੰਨੇ ਯੋਜਨ ਦਾ ਫਾਸਲਾ ਹੋਵੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਅੰਤਰ ਤੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਜੋ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਜਦੋਂ ਇੱਛਾ ਤੇ ਮੌਕਾ ਬਣੇ ਤਦ ਗੁਰੂ ਕੋਲ ਜਾਵੇ।
Verse 67
रिक्तपाणिस्तु नोपेयाद्राजानं देवतां गुरुम् / फलपुष्पांबरादीनि यथाशक्ति समर्पयेत्
ਖਾਲੇ ਹੱਥ ਰਾਜੇ, ਦੇਵਤਾ ਜਾਂ ਗੁਰੂ ਕੋਲ ਨਹੀਂ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਫਲ, ਫੁੱਲ, ਵਸਤ੍ਰ ਆਦਿ ਭੇਟ ਕਰੋ।
Verse 68
मनुष्यचर्मणा बद्धः साक्षात्परशिवः स्वयम् / सच्छिष्यानुग्रहार्थाय गूढं पर्यटति क्षितौ
ਮਨੁੱਖੀ ਚਮੜੇ ਨਾਲ ਬੱਝਿਆ ਹੋਇਆ ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਸਾਖਾਤ ਪਰਸ਼ਿਵ ਹੈ। ਸੱਚੇ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਨ ਲਈ ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਗੁਪਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਫਿਰਦਾ ਹੈ।
Verse 70
सद्भक्तरक्षणायैव निराकारो ऽपि साकृतिः / शिवः कृपानिधिर्लोके संसारीव हि चेष्टते // ब्न्द्प्३,४३।६९ / अत्रिनेत्रः शिवः साक्षादचतुर्बाहुरच्युतः / अचतुर्वदनो ब्रह्मा श्रीगुरुः परिकीर्तितः
ਸਦਭਕਤਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਨਿਰਾਕਾਰ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਸ਼ਿਵ ਸਾਕਾਰ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਕਿਰਪਾ-ਨਿਧਿ ਸ਼ਿਵ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸੰਸਾਰੀ ਵਾਂਗ ਹੀ ਚਲਣ-ਚਲਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰ ਸ਼ਿਵ, ਚਤੁਰਭੁਜ-ਰਹਿਤ ਅਚ੍ਯੁਤ ਅਤੇ ਚਤੁਰਮੁਖ-ਰਹਿਤ ਬ੍ਰਹਮਾ—ਇਹੀ ਸ਼੍ਰੀਗੁਰੂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
Verse 71
श्रीगुरुं परतत्त्वाख्यं तिष्ठन्तं चक्षुरग्रतः / भाग्यहीना न पश्यन्ति सूर्यमन्धा इवोदितम्
ਪਰਤੱਤਵ-ਸਰੂਪ ਸ਼੍ਰੀਗੁਰੂ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ ਭਾਗ੍ਹਹੀਣ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ; ਜਿਵੇਂ ਅੰਨੇ ਚੜ੍ਹਦੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ।
Verse 72
उत्तमा तत्त्वचिन्ता स्याज्जपचिन्ता तु मध्यमा / अधमा शास्त्रचिन्ता स्याल्लोकचिन्ताधमाधमा
ਤੱਤਵ-ਚਿੰਤਨ ਉੱਤਮ ਹੈ, ਜਪ-ਚਿੰਤਨ ਮੱਧਮ ਹੈ। ਕੇਵਲ ਸ਼ਾਸਤਰ-ਚਿੰਤਨ ਅਧਮ ਹੈ, ਅਤੇ ਲੋਕ-ਚਿੰਤਾ ਅਧਮਾਧਮ ਹੈ।
Verse 73
नास्थि गुर्वधिकं तत्त्वं नास्ति ज्ञानाधिकं सुखम् / नास्ति भक्त्यधिका पूजा न हि मोक्षाधिकं फलम्
ਗੁਰੂ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੋਈ ਤੱਤ ਨਹੀਂ, ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੋਈ ਸੁਖ ਨਹੀਂ। ਭਗਤੀ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਕੋਈ ਪੂਜਾ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਮੋਖ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੋਈ ਫਲ ਨਹੀਂ।
Verse 74
सर्ववेदेषु शास्त्रेषु ब्रह्मविष्णुशिवादिषु / तत्र तत्रोच्यते शब्दैः श्रीकामाक्षी परात्परा
ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂ ਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਵਿਸ਼ਨੂ-ਸ਼ਿਵ ਆਦਿ ਵਿੱਚ, ਥਾਂ ਥਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸ਼੍ਰੀ ਕਾਮਾਖ਼ਸ਼ੀ ਨੂੰ ਪਰਾਤਪਰਾ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
Verse 75
शचीन्द्रौ स्वाहाग्नी च प्रभारवी / लक्ष्मीनारायणौ वाणीधातारौ गिरिजाशिवौ
ਸ਼ਚੀ-ਇੰਦਰ, ਸਵਾਹਾ-ਅਗਨੀ, ਪ੍ਰਭਾ-ਰਵੀ; ਲਕਸ਼ਮੀ-ਨਾਰਾਇਣ, ਵਾਣੀ-ਧਾਤਾ, ਗਿਰਿਜਾ-ਸ਼ਿਵ—ਇਹ ਸਭ ਜੋੜੇ ਰੂਪ ਹਨ।
Verse 76
अग्नीषोमौ बिन्दुनादौ तथा प्रकृतिपूरुषौ / आधाराधेयनामानौ भोगमोक्षौ तथैव च
ਅਗਨੀ-ਸੋਮ, ਬਿੰਦੂ-ਨਾਦ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ-ਪੁਰੁਸ਼; ‘ਆਧਾਰ-ਆਧੇਯ’ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ, ਭੋਗ-ਮੋਖ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ (ਦਵੰਦ) ਹਨ।
Verse 77
प्राणापनौ च शब्दार्थौं तथा विधिनिषेधकौ / सुखदुःखादि यद्द्वन्द्वं दृश्यते श्रूयते ऽपि वा
ਪ੍ਰਾਣ-ਅਪਾਨ, ਸ਼ਬਦ-ਅਰਥ, ਅਤੇ ਵਿਧੀ-ਨਿਸ਼ੇਧ; ਸੁਖ-ਦੁੱਖ ਆਦਿ ਜੋ ਵੀ ਦਵੰਦ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 78
सर्वलोकेषु तत्सर्वं परं ब्रह्म न संशयः / उत्तीर्ममपरं ज्योतिः कामाक्षीनामकं विदुः
ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਸਰਵਵਿਆਪੀ ਪਰਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਉਸੇ ਅਤੀਤ, ਅਨੁਪਮ ਜੋਤ ਨੂੰ ਵਿਦਵਾਨ ‘ਕਾਮਾਖ਼ਸ਼ੀ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।
Verse 79
यदेव नित्यं ध्यायन्ति ब्रह्मविष्णुशिवादयः / इत्थं हि शक्तिमार्गे ऽस्मिन्यः पुमानिह वर्तते
ਜਿਸ ਦਾ ਨਿੱਤ ਧਿਆਨ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਸ਼ਿਵ ਆਦਿ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਸ਼ਕਤੀ-ਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਜੋ ਪੁਰਖ ਇੱਥੇ ਵਰਤਦਾ ਹੈ।
Verse 80
प्रसादभूमिः श्रीदेव्या भुक्तिमुक्त्योः स भाजनम् / अमन्त्रं वा समत्रं वा कामाक्षीमर्चयन्ति ये
ਸ਼੍ਰੀਦੇਵੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਦੀ ਭੂਮੀ ਉਹੀ ਹੈ; ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਪਾਤਰ ਵੀ ਉਹੀ—ਜੋ ਮੰਤ੍ਰ ਬਿਨਾਂ ਜਾਂ ਮੰਤ੍ਰ ਸਮੇਤ ਕਾਮਾਖ਼ਸ਼ੀ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Verse 81
स्त्रियो वैश्याश्च शूद्राश्च ते यान्ति परमां गतिम् / किं पुनः क्षत्त्रिया विप्रा मन्त्रपूर्वं यजन्ति ये
ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ, ਵੈਸ਼ ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਵੀ ਪਰਮ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਫਿਰ ਜੋ ਖੱਤਰੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮੰਤ੍ਰ-ਪੂਰਵਕ ਯਜਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਬਾਰੇ ਕੀ ਕਹਿਣਾ।
Verse 82
संसारिणो ऽपि ते नूनं विमुक्ता नात्र संशयः / सितामध्वाज्यकदलीफलपायसरूपकम्
ਸੰਸਾਰੀ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਉਹ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਵਿਮੁਕਤ ਹਨ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। (ਨੈਵੇਦ੍ਯ) ਸ਼ੱਕਰ, ਸ਼ਹਿਦ, ਘਿਉ, ਕੇਲੇ ਦਾ ਫਲ ਅਤੇ ਪਾਇਸ ਆਦਿ ਰੂਪ ਵਿੱਚ।
Verse 83
पञ्चपर्वसु नैवेद्यं सर्वदैव निवेदयेत् / योनार्चयति शक्तो ऽपि स देवीशापमाप्नुयात्
ਪੰਜ ਪਰਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਅਰਪਣ ਕਰੇ। ਜੋ ਸਮਰੱਥ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਯੋਨੀ-ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੇਵੀ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 84
अशक्तौ भावनाद्रव्यैरर्चयेन्नित्यमंबिकाम् / गृहस्थस्तु महादेवीं मङ्गलाचारसंयुतः
ਜੇ ਅਸਮਰੱਥ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਭਾਵਨਾ-ਰੂਪ ਦ੍ਰਵਿਆਂ ਨਾਲ ਨਿੱਤ ਅੰਬਿਕਾ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰੇ। ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਮੰਗਲਾਚਾਰ ਸਮੇਤ ਮਹਾਦੇਵੀ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰੇ।
Verse 85
अर्चयेत महालक्ष्मीमनुकूलाङ्गनासखः / गुरुस्त्रिवारमाचारं कथयेत्कलशोद्भव
ਅਨੁਕੂਲ ਪਤਨੀ ਦਾ ਸਾਥੀ ਬਣ ਕੇ ਮਹਾਲਕਸ਼ਮੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਹੇ ਕਲਸ਼ੋਦਭਵ! ਗੁਰੂ ਆਚਾਰ ਦੀ ਵਿਧੀ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਦੱਸੇ।
Verse 86
शिष्यो यदि न गृह्णीया च्छिष्ये पापं गुरोर्न हि / लक्ष्मीनारायणौ वाणीधातारौ गिरिजाशिवौ
ਜੇ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਗ੍ਰਹਿਣ ਨਾ ਕਰੇ ਤਾਂ ਪਾਪ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਦਾ ਹੈ, ਗੁਰੂ ਦਾ ਨਹੀਂ। ਸਾਕਸ਼ੀ ਹਨ ਲਕਸ਼ਮੀ-ਨਾਰਾਇਣ, ਵਾਣੀ-ਧਾਤਾ ਅਤੇ ਗਿਰਿਜਾ-ਸ਼ਿਵ।
Verse 87
श्रीगुरुं गुरुपत्नीं च पितरौ चिन्तयेद्धिया / इति सर्वं मया प्रोक्तं समासेन घटोद्भव
ਮਨ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰੀਗੁਰੂ, ਗੁਰੂਪਤਨੀ ਅਤੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰੇ। ਹੇ ਘਟੋਦਭਵ! ਇਹ ਸਭ ਮੈਂ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਹੈ।
Verse 88
एतावदवधानेन सर्वज्ञो मतिमान्भवेत्
ਇਤਨੇ ਹੀ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਸਰਵਜ੍ਞ ਤੇ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Frequently Asked Questions
It differentiates sparśa-dīkṣā (guru’s touch with mantra-japa), dṛg-dīkṣā (guru’s sanctified gaze after meditation), śāmbhavī-dīkṣā (instant knowledge via glance/speech/touch), and mānasī-dīkṣā (silent mental conferment after sustained service), then outlines kriyā-dīkṣā as a formal ritual procedure.
Auspicious timing in śukla-pakṣa, purification of mind and speech, prescribed bathing and sandhyā, seclusion with regulated diet/silence, guru-led entry into the worship space, nyāsa with Vedic sūktas, ṣoḍaśopacāra pūjā, and puṣpāñjali offered with the sahasrākṣarī-vidyā.
It functions as a comprehensive Śākta liturgical address to Tripurasundarī and her cakra-deities, serving both as consecratory speech and as a doctrinal map of Śrīvidyā; the text explicitly stresses that puṣpāñjali without this vidyā makes the worship ineffective.