Previous Verse
Next Verse

Brahmanda Purana — Upodghata Pada, Shloka 72

Śrīcakra–Mantra–Pūjāvidhi: Agastya–Hayagrīva Saṃvāda

Lalitopākhyāna Context

हयग्रीव उवाच यः पुमानखिलं भारमैहिकामुष्मिकात्मकम् / श्रीदेवतायां निक्षिप्य सदा तद्गतमानसः

hayagrīva uvāca yaḥ pumānakhilaṃ bhāramaihikāmuṣmikātmakam / śrīdevatāyāṃ nikṣipya sadā tadgatamānasaḥ

ਹਯਗ੍ਰੀਵ ਨੇ ਕਿਹਾ— ਜੋ ਪੁਰਖ ਇਸ ਲੋਕ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਾਰਾ ਭਾਰ ਸ਼੍ਰੀਦੇਵੀ ਵਿੱਚ ਅਰਪਣ ਕਰ ਕੇ, ਸਦਾ ਉਸੇ ਵਿੱਚ ਮਨ ਜੋੜੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।

हयग्रीवःHayagrīva
हयग्रीवः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootहयग्रीव (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√वच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), परस्मैपद; प्रथम-पुरुष, एकवचन
यःwho
यः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्ध-प्रत्यय (relative pronoun)
पुमान्a man/person
पुमान्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपुमांस् (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
अखिलम्entire/whole
अखिलम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअखिल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणं ‘भारम्’
भारम्burden
भारम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootभार (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
ऐहिक-अमुष्मिक-आत्मकम्consisting of worldly and otherworldly (concerns)
ऐहिक-अमुष्मिक-आत्मकम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootऐहिक (प्रातिपदिक) + अमुष्मिक (प्रातिपदिक) + आत्मक (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (विशेषण-समुच्चयार्थे: ‘ऐहिकं च अमुष्मिकं च’ इत्यर्थे, आत्मक = ‘consisting of’); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणं ‘भारम्’
श्री-देवतायाम्in the Goddess Śrī (Lakṣmī)
श्री-देवतायाम्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootश्री (प्रातिपदिक) + देवता (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (‘श्रीरूपा देवता’/‘श्रीदेवता’); स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन
निक्षिप्यhaving placed/entrusted
निक्षिप्य:
Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Rootनि-√क्षिप् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्यय-भाव; पूर्वकालिक-क्रिया
सदाalways
सदा:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (adverb of time)
तद्-गत-मानसःwhose mind is fixed on her/that (Goddess)
तद्-गत-मानसः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + गत (कृदन्त, √गम्) + मानस (प्रातिपदिक)
Formबहुव्रीहि-समास (‘यस्य मानसं तद्गतम्’); पुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणं ‘यः पुमान्’