Adhyaya 26
Nīlakaṇṭha-nāmotpatti-kathana (Origin of the Epithet “Nīlakaṇṭha”)
ਇਹ ਅਧਿਆਇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ-ਉੱਤਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਰਿਸ਼ੀ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਸਰਬਸੱਤਾ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਐਸ਼ਵਰ੍ਯ ਦਾ ਸਪਸ਼ਟ ਤੇ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਵਰਣਨ ਮੰਗਦੇ ਹਨ। ਸੂਤ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਪ੍ਰਸੰਗ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਬਲੀ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਅਤੇ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਵਸਥਾ ਸਥਿਰ ਹੋਈ। ਕ੍ਰਿਤਜ੍ਞ ਦੇਵ, ਸਿੱਧ, ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ ਆਦਿ ਖ਼ੀਰੋਦ-ਸਮਾਨ ਪਰਮ ਧਾਮ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਰਤਾ, ਪਾਲਣਹਾਰ ਅਤੇ ਨਿਯੰਤਾ ਕਹਿ ਕੇ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਣੂ ਕਾਰਣ-ਤੱਤਵ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹਨ—ਕਾਲ ਪ੍ਰਭੁਤ੍ਵ ਤੱਤਵ ਹੈ, ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਵ੍ਯਕਤ ਅੰਧਕਾਰ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਦਿਵ੍ਯ ਸਿਮਰਨ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਣੂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤੇਜਸਵੀ ਚਤੁਰਮੁਖ ਤਪਸਵੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ; ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੁਰੰਤ ਆ ਕੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਪਦ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਕਤੀ-ਸਤੁਤੀ ਅਤੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ-ਚਿੰਤਨ ਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ ‘ਨੀਲਕੰਠ’ ਨਾਮ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ੈਵ ਮਹਿਮਾ ਲਈ ਭੂਮਿਕਾ ਬਣਦੀ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्व भागे द्वितीये ऽनुषङ्गपादे नीलकण्ठनामोत्पत्तिकथनं नाम पञ्चविंशतितमो ऽध्यायः ऋषय ऊचुः महादेवस्य महात्म्यं प्रभुत्वं च महात्मनः / श्रोतुमिच्छामहे सम्यगैश्वर्यगुणविस्तरम्
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ, ਵਾਯੁ-ਪ੍ਰੋਕਤ ਪੂਰਵ ਭਾਗ ਦੇ ਦੂਜੇ ਅਨੁਸ਼ੰਗਪਾਦ ਵਿੱਚ ‘ਨੀਲਕੰਠ ਨਾਮ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦਾ ਕਥਨ’ ਨਾਮਕ ਪੱਚੀਸਵਾਂ ਅਧਿਆਇ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਅਸੀਂ ਮਹਾਤਮਾ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੁਤਾ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਐਸ਼ਵਰ੍ਯ-ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ।
Verse 2
सूत उवाच पूर्वं त्रैलोक्यविजये विष्णुना समुदात्दृ तम् / बलिं बद्ध्वा महावीर्यं त्रैलोक्याधिपतिं पुरा
ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਪਹਿਲਾਂ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯ-ਵਿਜਯ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਉੱਚਾ ਕਰਤੱਬ ਕੀਤਾ ਸੀ; ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਮਹਾਵੀਰ੍ਯ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਾਧਿਪਤੀ ਬਲੀ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
Verse 3
प्रनष्टेषु तु दैत्येषु प्रहृष्टे तु शचीपतौ / अथाजग्मुः प्रभुं द्रष्टुं सर्वे देवाः सनातनम्
ਜਦੋਂ ਦੈਤ ਨਾਸ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਸ਼ਚੀਪਤੀ ਇੰਦਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ, ਤਦ ਸਭ ਦੇਵ ਸਨਾਤਨ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਗਏ।
Verse 4
यत्रास्ते विश्वरूपात्मा क्षीरोदस्य मसीपतः / सिद्धा ब्रह्मर्षयो यक्षा गन्धर्वाप्सरसां गणाः
ਜਿੱਥੇ ਖੀਰੋਦ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ਵਰੂਪ ਆਤਮਾ ਵਿਹਾਜਮਾਨ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਸਿੱਧ, ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ, ਯਕਸ਼ ਅਤੇ ਗੰਧਰਵ-ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਗਣ ਹਨ।
Verse 5
नागा देवर्षयश्चैव नद्यः सर्वे च पर्वताः / अभिगम्य महात्मानं स्तुवन्ति पुरुषं हरिम्
ਨਾਗ, ਦੇਵਰਿਸ਼ੀ, ਸਭ ਨਦੀਆਂ ਅਤੇ ਪਹਾੜ—ਸਾਰੇ ਮਹਾਤਮਾ ਪੁਰੁਸ਼ ਹਰਿ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Verse 6
त्वं धाता त्वं च कर्तासि त्वं लोकान्सृजसि प्रभो / त्वत्प्रसादाच्च कल्याणं प्राप्तं त्रैलोक्यमव्ययम्
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਤੂੰ ਹੀ ਧਾਤਾ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਹੀ ਕਰਤਾ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਰਦਾ ਹੈਂ; ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਨੂੰ ਕਲਿਆਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।
Verse 7
असुराश्च जिताः सर्वे बलिर्बद्धश्च वै त्वया / एवमुक्तः सुरैर्विष्णः सिद्धैश्च परमर्षिभिः
ਤੂੰ ਸਾਰੇ ਅਸੁਰ ਜਿੱਤ ਲਏ ਅਤੇ ਬਲੀ ਨੂੰ ਵੀ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ; ਦੇਵਾਂ, ਸਿੱਧਾਂ ਅਤੇ ਪਰਮਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।
Verse 8
प्रत्युवाच तदा देवान् सर्वांस्तान्पुरुषोत्तमः / श्रूयतामभिधास्यामि कारणं सुरसत्तमाः
ਤਦੋਂ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ ਨੇ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ— “ਹੇ ਸੁਰ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਸੁਣੋ; ਮੈਂ ਕਾਰਣ ਦੱਸਾਂਗਾ।”
Verse 9
यः स्रष्टा सर्वभूतानां कालः कालकरः प्रभुः / येनाहं ब्रह्मणा सार्द्धं सृष्टा लोकाश्च मायया
ਜੋ ਸਭ ਭੂਤਾਂ ਦਾ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਿਕਰਤਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਪ੍ਰਭੂ ਕਾਲ ਹੈ ਤੇ ਕਾਲ ਦਾ ਕਰਤਾ ਹੈ; ਉਸੇ ਦੇ ਦੁਆਰਾ ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਲੋਕ ਰਚੇ।
Verse 10
तस्यैव च प्रसादेन आदौ सिद्धत्वमागतः / पुरा तमसि चाव्यक्ते त्रैलोक्ये ग्रसिते मया
ਉਸੇ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ; ਪਹਿਲਾਂ ਜਦੋਂ ਅਵ੍ਯਕਤ ਤਮਸ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਤ੍ਰੈਲੋਕ ਗ੍ਰਸਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।
Verse 11
उदरस्थेषु भूतेषु त्वेको ऽहं शयित स्तदा / सहस्रशीर्षा भूत्वा च सहस्राक्षः सहस्रपात्
ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਦਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਭੂਤਾਂ ਵਿਚ ਮੈਂ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਸ਼ਯਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ; ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸਿਰਾਂ, ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ, ਹਜ਼ਾਰ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਾ ਹੋ ਗਿਆ।
Verse 12
शङ्खचक्रगदापाणिः शयितो विमलेंऽभसि / एतस्मिन्नन्तरे दूरात्पश्यामि ह्यमितप्रभम्
ਸ਼ੰਖ-ਚੱਕਰ-ਗਦਾ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਨਿਰਮਲ ਜਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਯਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ; ਇਸੀ ਵਿਚਕਾਰ ਦੂਰੋਂ ਮੈਂ ਅਮਿਤ ਪ੍ਰਭਾ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ।
Verse 13
शतसूर्यप्रतीकाशं ज्वलन्तं स्वेन तेजसा / चतुर्वक्त्रं महायोगं पुरुषं काञ्चनप्रभम्
ਉਹ ਆਪਣੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਦਹਕਦਾ, ਸੌ ਸੂਰਜਾਂ ਵਰਗਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ; ਚਾਰ ਮੁਖਾਂ ਵਾਲਾ ਮਹਾਯੋਗੀ, ਸੁਵਰਨ-ਪ੍ਰਭਾ ਵਾਲਾ ਪੁਰਖ ਸੀ।
Verse 14
कृष्णाजिनधरं देवं कमण्डलुविभूषितम् / निमेषान्तरमात्रेण प्राप्तो ऽसौ पुरुषोत्तमः
ਕਾਲੇ ਮ੍ਰਿਗਚਰਮ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ਕਮੰਡਲੂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਉਸ ਦੇਵ ਨੂੰ ਉਹ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ ਇਕ ਝਪਕ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ।
Verse 15
ततो मामब्रवीद्ब्रह्मा सर्वलोकनमस्कृतः / कस्त्वं कुतो वा कि चेह तिष्ठसे वद मे विभो
ਤਦ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਨਮਸਕਾਰਿਤ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਕਿਹਾ— ‘ਹੇ ਵਿਭੋ, ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ? ਕਿੱਥੋਂ ਆਇਆ ਹੈਂ? ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਕਿਉਂ ਖੜਾ ਹੈਂ? ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ।’
Verse 16
अहं कर्तास्मि लोकानां स्वयंभूर्विश्वतोमुखः / एवमुक्तस्तदा तेन ब्रह्मणाहमुवाच तम्
ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ— ‘ਮੈਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਕਰਤਾ ਹਾਂ, ਸਵਯੰਭੂ, ਵਿਸ਼ਵਤੋਮੁਖ।’ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਇਹ ਕਹਿਣ ਤੇ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
Verse 17
अहं कर्त्ता हि लोकानां संहर्ता च पुनः पुनः / एवं संभाषमाणौ तु परस्परजयैषिणौ
‘ਮੈਂ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਕਰਤਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਮੁੜ ਮੁੜ ਸੰਹਾਰਕ ਵੀ।’ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਇਕ ਦੂਜੇ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।
Verse 18
उत्तरां दिशमास्थाय ज्वालामद्राक्ष्व विष्ठिताम् / ज्वालां ततस्तामालोक्य विस्मितौ च तदानघाः
ਉੱਤਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਜਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉੱਥੇ ਠਹਿਰੀ ਹੋਈ ਜਵਾਲਾ ਵੇਖੀ। ਉਸ ਜਵਾਲਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਬਹੁਤ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਏ।
Verse 19
तेजसा च बलेनाथ शार्वं ज्योतिः कृताञ्जली / वर्द्धमानां तदा ज्वालामत्यन्तपरमाद्भुताम्
ਤੇਜ ਅਤੇ ਬਲ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ਾਰਵ ਜੋਤਿ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਤਦ ਉਹ ਜਵਾਲਾ ਵਧਦੀ ਗਈ ਅਤੇ ਅਤਿ ਪਰਮ ਅਦਭੁਤ ਲੱਗੀ।
Verse 20
अभिदुद्राव तां ज्वालां ब्रह्मा चाहं च सत्वरौ / दिवं भूमिं च निर्भिद्य तिष्ठन्तं जवालमण्डलम्
ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਮੈਂ ਦੋਵੇਂ ਤੁਰੰਤ ਉਸ ਜਵਾਲਾ ਵੱਲ ਦੌੜੇ। ਉਹ ਜਵਾਲਾ-ਮੰਡਲ ਆਕਾਸ਼ ਤੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ ਅਡੋਲ ਖੜਾ ਸੀ।
Verse 21
तस्या ज्वालस्य मध्ये तु पश्यावो विपुलप्रभम् / प्रादेशमात्रमव्यक्तं लिङ्गं परमदीप्तिमत्
ਉਸ ਜਵਾਲਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਅਸੀਂ ਅਤਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ—ਇੱਕ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਮਾਤਰ, ਅਵ੍ਯਕਤ, ਪਰਮ ਦੀਪਤਿਮਾਨ ਲਿੰਗ ਵੇਖਿਆ।
Verse 22
न च तत्काञ्चनं मध्ये नशैलं न च राजतम् / अनिर्देश्यमचिन्त्यं च लक्ष्यालक्ष्यं पुनः पुनः
ਉਸ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਨਾ ਸੋਨਾ ਸੀ, ਨਾ ਪੱਥਰ, ਨਾ ਚਾਂਦੀ। ਉਹ ਅਨਿਰਦੇਸ਼੍ਯ, ਅਚਿੰਤ੍ਯ—ਵਾਰ ਵਾਰ ਦਿਸਦਾ ਵੀ ਤੇ ਅਦਿਸਦਾ ਵੀ ਸੀ।
Verse 23
ज्वालामालासहस्राढ्यं विस्मयं परमद्भुतम् / महता तेजसायुक्तं वर्दभमानंभृशन्तथा
ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜਵਾਲਾ-ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਉਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਪਰਮ ਅਦਭੁਤ ਤੇ ਵਿਸਮਯਕਾਰੀ ਸੀ; ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਵਧਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ।
Verse 24
ज्वालामालाततं न्यस्तं सर्वभूतभयङ्करम् / घोररूपिणमत्यर्थं भिन्दं तमिव रोदसी
ਜਵਾਲਾ-ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਉਹ ਰੂਪ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਭਯਾਨਕ ਸੀ; ਅਤਿ ਘੋਰ ਸਰੂਪ ਨਾਲ ਉਹ ਜਿਵੇਂ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ ਆਕਾਸ਼ ਤੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਵੀ ਭੇਦ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ।
Verse 25
ततो मामब्रवीद्ब्रह्मा अधो गच्छ त्वमाशु वै / अन्तमस्य विजानीवो लिङ्गस्य तु महात्मनः
ਤਦ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਆਖਿਆ—‘ਤੂੰ ਤੁਰੰਤ ਹੇਠਾਂ ਜਾ ਅਤੇ ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਲਿੰਗ ਦਾ ਅੰਤ ਜਾਣ।’
Verse 26
अहमूर्ध्वं गमिष्यामि यावदन्तो ऽस्य दृश्यते / तदा तु समयं कृत्वा गत उर्द्ध्वमधश्च हि
‘ਮੈਂ ਉੱਪਰ ਜਾਵਾਂਗਾ ਜਦ ਤੱਕ ਇਸ ਦਾ ਅੰਤ ਦਿਸੇ।’ ਇਹ ਸਮਝੌਤਾ ਕਰ ਕੇ ਅਸੀਂ—ਇੱਕ ਉੱਪਰ ਤੇ ਇੱਕ ਹੇਠਾਂ—ਚਲ ਪਏ।
Verse 27
ततो वर्षसहस्रं तु ह्यहं पुनरधो गतः / न पश्यामि च तस्यान्तं भीतश्चाहं ततो ऽभवम्
ਫਿਰ ਮੈਂ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਮੁੜ ਹੇਠਾਂ ਹੀ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ; ਪਰ ਉਸ ਦਾ ਅੰਤ ਨਾ ਦਿੱਸਿਆ, ਤਦ ਮੈਂ ਡਰ ਗਿਆ।
Verse 28
तथैव ब्रह्मा ह्यूध्व च न चान्तं तस्य लब्धवान् / समागतो मया सार्द्ध तत्रैव च महाभसि
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੀ ਉੱਪਰ ਗਿਆ, ਪਰ ਉਸ ਦਾ ਅੰਤ ਨਹੀਂ ਲੱਭ ਸਕਿਆ। ਉਹ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਓਥੇ ਹੀ ਉਸ ਮਹਾਂ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਮਿਲਿਆ।
Verse 29
ततो विस्मयमापन्नौ भीतौ तस्य महात्मनः / मायया मोहितौ तेन नष्टसंज्ञै व्यवस्थितौ
ਫਿਰ ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਹੈਰਾਨ ਤੇ ਡਰੇ ਹੋਏ ਹੋ ਗਏ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਹੋਸ਼ ਗੁਆ ਬੈਠੇ ਤੇ ਥਿਰ ਖੜੇ ਰਹੇ।
Verse 30
ततो ध्यानरतौ तत्र चेश्वरं सर्वतोमुखम् / प्रभवं निधनं चैव लौकानां प्रभुमव्ययम्
ਫਿਰ ਅਸੀਂ ਓਥੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ ਸਰਵਤੋਮੁਖ ਈਸ਼ਵਰ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ—ਉਹੀ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਉਤਪੱਤਿ ਤੇ ਲਯ, ਅਤੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ।
Verse 31
प्रह्वाञ्जलिपुटौ भूत्वा तस्मै शर्वाय शूलिने / महाभैरवनादाय भीमरूपाय दंष्ट्रिणे / अव्यक्तायाथ महते नमस्कारं प्रकुर्वहे
ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਨਿਵ ਕੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਉਸ ਸ਼ਰਵ, ਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਨੂੰ—ਮਹਾਭੈਰਵ ਨਾਦ ਵਾਲੇ, ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਅਤੇ ਦੰਸ਼ਟ੍ਰਾਂ ਵਾਲੇ—ਅਵ੍ਯਕਤ ਤੇ ਮਹਾਨ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
Verse 32
नमो ऽस्तु ते लोकसुरेश देव नमो ऽस्तु ते भूतपते महात्मन् / नमो ऽस्तु ते शाश्वतसिद्धयोगिने नमोस्तु ते सर्वजगत्प्रतिष्ठित
ਹੇ ਦੇਵ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੁਰੇਸ਼! ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹੇ ਮਹਾਤਮਨ, ਭੂਤਪਤੇ! ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹੇ ਸ਼ਾਸ਼ਵਤ ਸਿੱਧਯੋਗੀ! ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹੇ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦੇ ਆਧਾਰ! ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
Verse 33
परमेष्ठी परं ब्रह्म त्वक्षरं परमं पदम् / ज्येष्ठस्त्वं वामदेवश्च रुद्रः स्कन्दः शिवः प्रभुः
ਹੇ ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ! ਤੂੰ ਹੀ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਹੀ ਅੱਖਰ ਅਤੇ ਪਰਮ ਪਦ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਹੀ ਜ੍ਯੇਸ਼ਠ, ਵਾਮਦੇਵ, ਰੁਦ੍ਰ, ਸਕੰਦ, ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈਂ।
Verse 34
त्वं य५स्त्वं वषट्कारस्त्वमोङ्कारः परन्तपः / स्वाहाकारो नमस्कारः संस्कारः सर्वकर्मणाम्
ਤੂੰ ਹੀ ਯੱਗ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਹੀ ਵਸ਼ਟਕਾਰ; ਹੇ ਪਰੰਤਪ, ਤੂੰ ਹੀ ਓੰਕਾਰ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਹੀ ਸ੍ਵਾਹਾਕਾਰ, ਨਮਸਕਾਰ ਅਤੇ ਸਭ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਸੰਸਕਾਰ ਹੈਂ।
Verse 35
स्वधाकारश्च यज्ञश्च व्रतानि नियमास्तथा / वेदा लोकाश्च देवाश्च भगवानेव सर्वशः
ਤੂੰ ਹੀ ਸ੍ਵਧਾਕਾਰ ਅਤੇ ਯੱਗ ਹੈਂ; ਵਰਤ ਅਤੇ ਨਿਯਮ ਵੀ ਤੂੰ ਹੀ ਹੈਂ। ਵੇਦ, ਲੋਕ ਅਤੇ ਦੇਵਤੇ—ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੂੰ ਹੀ ਭਗਵਾਨ ਹੈਂ।
Verse 36
आकाशस्य च शब्दस्त्वंभूतानां प्रभवाप्ययः / भूमौ गन्धो रसश्चाप्सु तेजोरूपं महेश्वरः
ਆਕਾਸ਼ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਤੂੰ ਹੀ ਹੈਂ; ਸਭ ਭੂਤਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਤੇ ਲਯ ਵੀ ਤੂੰ ਹੀ ਹੈਂ। ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਸੁਗੰਧ, ਜਲ ਵਿੱਚ ਰਸ, ਅਤੇ ਤੇਜ ਦਾ ਰੂਪ—ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ—ਤੂੰ ਹੀ ਹੈਂ।
Verse 37
वायोः स्पर्शश्च देवेश वपुश्चन्द्रमसस्तथा
ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼! ਹਵਾ ਦਾ ਸਪਰਸ਼ ਤੂੰ ਹੀ ਹੈਂ, ਅਤੇ ਚੰਦਰਮਾ ਦਾ ਚਮਕਦਾ ਵਪੁ ਵੀ ਤੂੰ ਹੀ ਹੈਂ।
Verse 38
बुद्धौ ज्ञानं च देवेश प्रकृतेर्बीजमेव च
ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼! ਬੁੱਧੀ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਬੀਜ ਵੀ ਹੈ।
Verse 39
संहर्त्ता सर्वलोकानां कालो मृत्युमयोंऽतकः / त्वं धारयसि लोकांस्त्रींस्त्वमेव सृजसि प्रभो
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਤੂੰ ਹੀ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰਕ, ਮੌਤ-ਰੂਪ ਕਾਲ—ਅੰਤਕ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਹੀ ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਨੂੰ ਧਾਰਦਾ ਹੈਂ ਅਤੇ ਤੂੰ ਹੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਰਦਾ ਹੈਂ।
Verse 40
पूर्वेण वदनेन त्वमिन्द्रत्वं प्रकरोषि वै / दक्षिणेन तु वक्त्रेण लोकान्संक्षिपसे पुनः
ਆਪਣੇ ਪੂਰਬੀ ਮੁਖ ਨਾਲ ਤੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਇੰਦਰਤਵ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈਂ; ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਮੁਖ ਨਾਲ ਫਿਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੰਕੋਚ ਕੇ ਲਯ ਕਰਦਾ ਹੈਂ।
Verse 41
पश्चिमेन तु वक्त्रेण वरुणस्थो न संशयः / उत्तरेण तु वक्त्रेण सोमस्त्वं देवसत्तमः
ਪੱਛਮੀ ਮੁਖ ਨਾਲ ਤੂੰ ਵਰੁਣ-ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈਂ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ; ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਮੁਖ ਨਾਲ, ਹੇ ਦੇਵਸੱਤਮ, ਤੂੰ ਸੋਮ ਹੈਂ।
Verse 42
एकधा बहुधा देव लोकानां प्रभवाप्ययः / आदित्या वसवो रुद्रा मरुतश्च सहाश्विनः
ਹੇ ਦੇਵ! ਤੂੰ ਇੱਕ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈਂ; ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਤੇ ਲਯ ਤੈਥੋਂ ਹੀ ਹੈ। ਆਦਿਤ੍ਯ, ਵਸੁ, ਰੁਦ੍ਰ, ਮਰੁਤ ਅਤੇ ਅਸ਼ਵਿਨ—ਸਭ ਤੂੰ ਹੀ ਹੈਂ।
Verse 43
साध्या विद्याधरा नागाश्चारणाश्च तपोधनाः / वालखिल्या महात्मानस्तपः सिद्धाश्च सुव्रताः
ਸਾਧ੍ਯ, ਵਿਦ੍ਯਾਧਰ, ਨਾਗ, ਚਾਰਣ ਅਤੇ ਤਪੋਧਨ; ਅਤੇ ਵਾਲਖਿਲ੍ਯ ਮਹਾਤਮਾ, ਤਪੱਸਿਧ ਤੇ ਸੁਵ੍ਰਤੀ ਵੀ (ਉੱਥੇ ਹਨ)।
Verse 44
त्वत्तः प्रसूता देवेश ये चान्ये नियतव्रताः / उमा सीता सिनीवाली कुहूर्गायत्र्य एव च
ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼! ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਹੀ ਹੋਰ ਨਿਯਤ-ਵ੍ਰਤ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਜਨਮੀਆਂ—ਉਮਾ, ਸੀਤਾ, ਸਿਨੀਵਾਲੀ, ਕੁਹੂ ਅਤੇ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਵੀ।
Verse 45
लक्ष्मीः कीर्त्तिर्धृतिर्मेधा लज्जा कान्तिर्वपुः स्वधा / तुष्टिः पुष्टिः क्रिया चैव वाचां देवी सरस्वती / त्वत्तः प्रसूता देवेश संध्या रात्रिस्तथैव च
ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼! ਲਕਸ਼ਮੀ, ਕੀਰਤੀ, ਧ੍ਰਿਤੀ, ਮੇਧਾ, ਲੱਜਾ, ਕਾਂਤੀ, ਵਪੁ, ਸ੍ਵਧਾ; ਤ੍ਰਿਪਤੀ, ਪੁਸ਼ਟੀ, ਕ੍ਰਿਆ ਅਤੇ ਵਾਣੀ ਦੀ ਦੇਵੀ ਸਰਸਵਤੀ; ਅਤੇ ਸੰਧਿਆ ਤੇ ਰਾਤ—ਇਹ ਸਭ ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ।
Verse 46
सूर्यायुतानामयुतप्रभाव नमो ऽस्तु ते चन्द्रसहस्रगौर / नमो ऽस्तु ते वज्रपिनाकधारिणे नमोस्तु ते देव हिरण्यवाससे
ਸੂਰਜ ਦੇ ਅਯੁਤਾਂ ਵਰਗੇ ਅਯੁਤ-ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਾਲੇ, ਹਜ਼ਾਰ ਚੰਦ੍ਰਾਂ ਵਰਗੇ ਗੌਰ ਵਰਣ—ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਵਜ੍ਰ ਅਤੇ ਪਿਨਾਕ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ; ਹੇ ਦੇਵ, ਹਿਰਣ੍ਯ-ਵਾਸਸੇ—ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
Verse 47
नमोस्तु ते भस्मविभूषिताङ्ग नमो ऽस्तु ते कामशरीरनाशन / नमो ऽस्तु ते देव हिरण्यरेतसे नमो ऽस्तु ते देव हिरण्यवाससे
ਭਸਮ ਨਾਲ ਵਿਭੂਸ਼ਿਤ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਕਾਮ ਦੇਹ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹੇ ਦੇਵ, ਹਿਰਣ੍ਯਰੇਤਸੇ (ਸੁਵਰਨ-ਵੀਰਯ ਵਾਲੇ), ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹੇ ਦੇਵ, ਹਿਰਣ੍ਯਵਾਸਸੇ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
Verse 48
नमो ऽस्तु ते देव हिरण्ययोने नमो ऽस्तु ते देव हिरण्यनाभ / नमो ऽस्तु ते देव हिरण्यरेतसे नमो ऽस्तु ते नेत्रसहस्रचित्र
ਹੇ ਦੇਵ! ਹਿਰਣ੍ਯਯੋਨੀ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਹੇ ਦੇਵ! ਹਿਰਣ੍ਯਨਾਭ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹੇ ਦੇਵ! ਹਿਰਣ੍ਯਰੇਤਸ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਹਜ਼ਾਰ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲੇ ਵਿਲੱਖਣ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
Verse 49
नमो ऽस्तु ते देव हिरण्यवर्ण नमो ऽस्तु ते देव हिरण्यकेश / नमो ऽस्तु ते देव हिरण्यवीर नमो ऽस्तु ते देव हिरण्यदायिने
ਹੇ ਦੇਵ! ਹਿਰਣ੍ਯਵਰਣ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਹੇ ਦੇਵ! ਹਿਰਣ੍ਯਕੇਸ਼, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹੇ ਦੇਵ! ਹਿਰਣ੍ਯਵੀਰ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਹੇ ਦੇਵ! ਹਿਰਣ੍ਯਦਾਇਨੇ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
Verse 50
नमो ऽस्तु ते देव हिरण्यनाथ नमो ऽश्तुते देव हिरण्यनाद / नमो ऽस्तु ते देव पिनाकपाणे नमो ऽश्तुते ते शङ्कर नीलकण्ठ
ਹੇ ਦੇਵ! ਹਿਰਣ੍ਯਨਾਥ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਹੇ ਦੇਵ! ਹਿਰਣ੍ਯਨਾਦ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹੇ ਦੇਵ! ਪਿਨਾਕਪਾਣੀ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਹੇ ਸ਼ੰਕਰ! ਨੀਲਕੰਠ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
Verse 51
एवं संस्तूयमानस्तु व्यक्तो भूत्वा महामतिः / देवदेवो जगद्योनिः सूर्य कोटिसमप्रभः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਤੁਤੀ ਹੋਣ ਤੇ ਉਹ ਮਹਾਮਤੀ ਦੇਵਦੇਵ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ—ਜਗਤ ਦਾ ਮੂਲ, ਕਰੋੜਾਂ ਸੂਰਜਾਂ ਵਰਗੀ ਕਾਂਤੀ ਵਾਲਾ।
Verse 52
आबभाषे कृपाविष्टो महादेवो महाद्युतिः / वक्त्रकोटिसहस्रेण ग्रसमान इवांबरम्
ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਮਹਾਦਿਉਤੀ ਮਹਾਦੇਵ ਬੋਲਿਆ—ਜਿਵੇਂ ਕਰੋੜਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਮੁਖਾਂ ਨਾਲ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਨਿਗਲ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ।
Verse 53
कंबुग्रीवः सुज ठरो नानाभूषणभूषितः / नानारत्नविचित्राङ्गो नानामाल्यानुलेपनः
ਸ਼ੰਖ ਵਰਗੀ ਗਰਦਨ ਵਾਲਾ, ਸੁਡੌਲ, ਅਨੇਕ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ; ਅਨੇਕ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲਾ, ਅਨੇਕ ਮਾਲਾਵਾਂ ਤੇ ਸੁਗੰਧਿਤ ਲੇਪ ਨਾਲ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ।
Verse 54
पिनाकपाणिर्भगवान्सुरपूज्यस्त्रिशूलधृक् / व्यालय ज्ञोपवीती च सुराणामभयङ्करः
ਪਿਨਾਕ ਧਨੁਸ਼ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਭਗਵਾਨ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਤ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ; ਸੱਪ ਨੂੰ ਯਜਨੋਪਵੀਤ ਵਾਂਗ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ਦੇਵਾਂ ਨੂੰ ਅਭੈ ਦੇਣ ਵਾਲੇ।
Verse 55
दुन्दुभिस्वरनिर्घोषः पर्जन्यनिनदोपमः / मुक्तो हासस्तदा तेन सर्वमापूरयञ्जगत्
ਦੁੰਦੁਭੀ ਦੇ ਸੁਰ ਵਾਂਗ ਗੂੰਜਦਾ, ਵਰਖਾ-ਮੇਘ ਦੀ ਗਰਜ ਵਰਗਾ; ਤਦ ਉਸ ਦੀ ਛੁੱਟੀ ਹਾਸੀ ਨੇ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਨੂੰ ਭਰ ਦਿੱਤਾ।
Verse 56
तेन शब्देन महता चावां भीतौ महात्मनः / अथोवाच महादेवः प्रीतो ऽहं सुरसत्तमौ
ਉਸ ਮਹਾਨ ਸ਼ਬਦ ਨਾਲ, ਹੇ ਮਹਾਤਮਾ, ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਡਰ ਗਏ। ਤਦ ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਦੇਵ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਮੈਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ।
Verse 57
पश्यतां च महायोगं भयं सर्व प्रमुच्यताम् / युवां प्रसूतौ गात्रेभ्यो मम पूर्वं सनातनौ
ਮੇਰਾ ਇਹ ਮਹਾਯੋਗ ਵੇਖੋ ਅਤੇ ਸਾਰਾ ਡਰ ਛੱਡ ਦਿਓ। ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਮੇਰੇ ਅੰਗਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪ੍ਰਸੂਤ ਹੋਏ, ਸਨਾਤਨ ਹੋ।
Verse 58
यं मे दक्षिणो बाहुर्ब्रह्मा लोकपितामहः / वामो बाहुश्च मे विष्णुर्नित्यं युद्धेष्वनिर्जितः
ਮੇਰਾ ਸੱਜਾ ਬਾਂਹ ਲੋਕਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਖੱਬਾ ਬਾਂਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਹੈ—ਜੋ ਯੁੱਧਾਂ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਅਜੇਯ ਹੈ।
Verse 59
प्रीतो ऽहं युवयोः सम्यग्वरं दद्यां यथैप्सितम् / ततः प्रहृष्टमनसौ प्रणतौ पादयोः प्रभोः
ਮੈਂ ਤੁਸੀਂ ਦੋਵਾਂ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ; ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਚਾਹੋ, ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਵਰ ਦਿਆਂਗਾ। ਫਿਰ ਉਹ ਖੁਸ਼ ਮਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਬੈਠੇ।
Verse 60
अब्रूतां च महादेवं प्रसादाभिमुखं स्थितम् / यदि प्रीतिः समुत्पन्ना यदि देयो वरश्च ते / भक्तिर्भवतु नौ नित्यं त्वयि देव सुरेश्वर
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਸਾਦ-ਮੁਖ ਹੋ ਕੇ ਖੜੇ ਮਹਾਦੇਵ ਨੂੰ ਕਿਹਾ—ਜੇ ਤੁਹਾਡੀ ਪ੍ਰੀਤੀ ਜਾਗੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵਰ ਦੇਣਾ ਯੋਗ ਹੈ, ਤਾਂ ਹੇ ਦੇਵ ਸੁਰੇਸ਼ਵਰ, ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਚ ਸਾਡੀ ਭਗਤੀ ਸਦਾ ਰਹੇ।
Verse 61
देवदेव उवाच एवमस्तु महाभागौ सृजतां विपुलाः प्रजाः / एवमुक्त्वा स भगवांस्तत्रैवातरधाद्विभुः
ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਉਂ ਹੀ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਮਹਾਭਾਗੋ; ਵਿਸ਼ਾਲ ਪ੍ਰਜਾ ਰਚੋ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਸਰਵਸ਼ਕਤੀਮਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਓਥੇ ਹੀ ਅੰਤਧਾਨ ਹੋ ਗਿਆ।
Verse 62
एष एव मयोक्तो वः प्रभावस्तस्य धीमतः / एतद्धि परमं ज्ञानमव्यक्तं शिवसंज्ञितम्
ਇਹੀ ਉਹ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੈ ਜੋ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਸ ਧੀਮਾਨ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਸੀ; ਇਹੀ ਪਰਮ ਗਿਆਨ ਹੈ—ਅਵ੍ਯਕਤ, ਜੋ ‘ਸ਼ਿਵ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।
Verse 63
एतत्सूक्ष्ममचिन्त्यं च पश्यन्ति ज्ञ३नचक्षुषः / तस्मै देवाधिदेवाय नमस्कारं प्रकुर्महे / महादेव नमस्ते ऽस्तु महेश्वर नमो ऽस्तु ते
ਇਹ ਸੁਖਮ ਅਤੇ ਅਚਿੰਤ੍ਯ ਤੱਤ ਨੂੰ ਗਿਆਨ-ਚੱਖੂ ਵਾਲੇ ਵੇਖਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੇਵਾਧਿਦੇਵ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ, ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ।
Verse 64
सूत उवाच एतच्छ्रुत्वा गताः सर्वे सुराः स्वं स्वं निवेशनम् / नमस्कारं प्रकुर्वाणाः शङ्कराय महात्मने
ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਨਿਵਾਸਾਂ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ, ਮਹਾਤਮਾ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ।
Verse 65
इमं स्तवं पठिद्यस्तु चेश्वरस्य महात्मनः / कामांश्च लभते सर्वान् पापेभ्यश्च प्रमुच्यते
ਜੋ ਮਹਾਤਮਾ ਈਸ਼ਵਰ ਦਾ ਇਹ ਸਤਵ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 66
एतत्सर्वं तदा तेन न विष्णुना प्रभविष्णुना / महादेवप्रसादेन ह्युक्तं ब्रह्म सनातनम् / एतद्वः सर्वमाख्यातं मया माहेश्वरं बलम्
ਇਹ ਸਭ ਉਸ ਵੇਲੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ; ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਸਨਾਤਨ ਬ੍ਰਹਮ ਨੇ ਹੀ ਉਚਾਰਿਆ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਮਾਹੇਸ਼ਵਰ ਬਲ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
Frequently Asked Questions
No formal vaṃśa catalog is foregrounded in the sampled passage; the chapter’s emphasis is theological-cosmological (aiśvarya, kāla, māyā) and narrative framing for Śiva’s epithet rather than dynasty enumeration.
The chapter is not primarily metrological; it uses cosmographic setting markers (e.g., Kṣīroda/primordial waters and three-world order) to situate the discourse, but does not present explicit distances or planetary measures in the provided excerpt.
It establishes a causality-first frame—restored cosmic order, devas’ hymns, and kāla/māyā creation logic—so Śiva’s later glorification (including the Nīlakaṇṭha name-origin) is read as part of a unified cosmic governance narrative rather than an isolated miracle-story.