Adhyaya 36
Agastya’s Instruction on Bhakti and Mantra-Siddhi; Descent to Pātāla and the Hearing of Vaiṣṇavī Kathā
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ–ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਵਸਿਸ਼ਠ ਪ੍ਰਸੰਗ ਬੰਨ੍ਹਦੇ ਹਨ। ਪੂਰਾ ਕਾਰਣ-ਸੰਦਰਭ ਜਾਣ ਕੇ ਕੁੰਭਸੰਭਵ ਅਗਸਤ੍ਯ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਭਾਰਗਵ ਰਾਮ (ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ) ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਭਕਤੀ ਦੇ ਤ੍ਰਿਵਿਧ ਸਰੂਪ ਦੀ ਸਮਝ ਅਤੇ ਨਿਯਮਬੱਧ ਸਾਧਨਾ ਨਾਲ ਸ਼ੀਘ੍ਰ ਮੰਤ੍ਰ-ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅਨੰਤ-ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਉਹ ਇਕ ਵਾਰ ਨਾਗਰਾਜਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਪਾਤਾਲ ਪਹੁੰਚੇ; ਉੱਥੇ ਸਨਕਾਦਿ, ਨਾਰਦ, ਗੌਤਮ, ਜਾਜਲੀ, ਕ੍ਰਤੁ ਆਦਿ ਸਿੱਧ-ਰਿਸ਼ੀ ਗਿਆਨ ਲਈ ਫਣਿਨਾਇਕ ਸ਼ੇਸ਼ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਅਗਸਤ੍ਯ ਉੱਥੇ ਬੈਠ ਕੇ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਵੈਸ਼ਣਵੀ ਕਥਾ ਸੁਣਦੇ ਹਨ; ਭੂਤਧਾਤ੍ਰੀ ਭੂਮੀ ਸ਼ੇਸ਼ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬੈਠ ਕੇ ਨਿਰੰਤਰ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸ਼ੇਸ਼ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ੀ ‘ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ-ਪ੍ਰੇਮ ਅੰਮ੍ਰਿਤ’ ਵਰਗਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਸੁਣਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਅਗਸਤ੍ਯ ਵਰਾਹ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਅਵਤਾਰ-ਚਰਿਤ ਸਮੇਤ ਇੱਕ ਸਤੋਤਰ ਦੇਣ ਦਾ ਵਚਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਪਾਪਹਰ, ਸੁਖ-ਮੋਖਸ਼ਦਾਇਕ ਅਤੇ ਗਿਆਨ-ਵਿਵੇਕ ਦਾ ਕਾਰਣ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਭੂਮੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਲੀਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਨਾਮਾਂ ਬਾਰੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਪੁੱਛਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦਿਵ੍ਯ ਨਾਮ-ਤੱਤਵ ਅਤੇ ਲੀਲਾਮਯ ਅਵਤਾਰ ਦੀ ਸਾਧਕਤਾ ਉਭਰਦੀ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीय उपोद्धातपादे भार्गवच रिते पञ्चत्रिंशत्तमो ऽध्यायः // ३५// वसिष्ठ उवाच अवगत्य स वै सर्वं कारणं प्रीतमानसः / उवाच भार्गवं राममगस्त्यः कुंभसंभवः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਵਾਯੁ-ਪ੍ਰੋਕਤ ਮੱਧਯਮ ਭਾਗ ਦੇ ਤੀਜੇ ਉਪੋੱਧਾਤ ਪਾਦ ਵਿੱਚ ਭਾਰਗਵਚਰਿਤ ਦਾ ਪੈਂਤੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ। ਵਸਿਸ਼ਠ ਜੀ ਬੋਲੇ—ਸਾਰਾ ਕਾਰਨ ਜਾਣ ਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਮਨ ਨਾਲ ਕੁੰਭਸੰਭਵ ਅਗਸਤ੍ਯ ਨੇ ਭਾਰਗਵ ਰਾਮ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
Verse 2
अगस्त्य उवाच शृणु राम महाभाग कथयामि हितं तव / मन्त्रस्य सिद्धिं येन त्वं शीघ्रमेव समाप्नुयाः
ਅਗਸਤ੍ਯ ਜੀ ਬੋਲੇ—ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ ਰਾਮ, ਸੁਣੋ; ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਹਿਤ ਦੀ ਗੱਲ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਤੂੰ ਮੰਤ੍ਰ-ਸਿੱਧੀ ਜਲਦੀ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਵੇਂਗਾ।
Verse 3
भक्तेस्तु लक्षणं ज्ञात्वा त्रिविधाया महामते / यो यतेत नरस्तस्य सिद्धिर्भवति सत्वरम्
ਹੇ ਮਹਾਮਤੇ! ਤ੍ਰਿਵਿਧ ਭਗਤੀ ਦੇ ਲੱਛਣ ਜਾਣ ਕੇ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਉਸ ਵਿੱਚ ਯਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਤੁਰੰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
Verse 4
एकदाहमनुप्राप्तो ऽनन्तदर्शनकाङ्क्षया / पातालं नागराचैन्द्रैः शोभितं परया मुदा
ਇੱਕ ਵਾਰ ਅਨੰਤ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਪਾਤਾਲ ਪਹੁੰਚਿਆ; ਉਹ ਨਾਗਰਾਜਾਂ ਅਤੇ ਇੰਦਰ-ਸਮਾਨਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ ਅਤੇ ਪਰਮ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
Verse 5
तत्र दृष्टा महाभाग मया सिद्धाः समन्ततः / सनकाद्या नारदश्च गौतमो जाजलिःक्रतुः
ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ! ਉੱਥੇ ਮੈਂ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੇ ਸਿੱਧਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ—ਸਨਕ ਆਦਿ, ਨਾਰਦ, ਗੌਤਮ, ਜਾਜਲੀ ਅਤੇ ਕ੍ਰਤੁ।
Verse 6
ऋभुर्हंसो ऽरुणिश्चैव वाल्मीकिः शक्तिरासुरिः / एते ऽन्ये च महासिद्धा वात्स्यायनमुखा द्विज
ਭੁ, ਹੰਸ, ਅਰੁਣੀ, ਵਾਲਮੀਕੀ, ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਆਸੁਰੀ—ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ, ਇਹਨਾਂ ਨਾਲ ਵਾਤ੍ਸ੍ਯਾਯਨ ਆਦਿ ਹੋਰ ਮਹਾਸਿੱਧ ਵੀ ਸਨ।
Verse 7
उपासत ह्युपा सीना ज्ञानार्थं फणिनायकम् / तं नमस्कृत्य नागैन्द्रैः सह सिद्धैर्महात्मभिः
ਉਹ ਗਿਆਨ ਲਈ ਫਣਿਨਾਇਕ (ਨਾਗ-ਨਾਇਕ) ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਸਨ; ਨਾਗੇਂਦਰਾਂ ਅਤੇ ਮਹਾਤਮਾ ਸਿੱਧਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ।
Verse 8
उपविष्टः कथात्तत्र शृण्वानो वैष्णवीर्मुदा / येयं भूमिर्महाभाग भूतधात्री स्वरूपिणी
ਉਹ ਉੱਥੇ ਬੈਠ ਕੇ ਵੈਸ਼ਣਵੀ ਕਥਾ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਸੁਣ ਰਿਹਾ ਸੀ; ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ, ਇਹ ਧਰਤੀ ਹੀ ਭੂਤਧਾਤ੍ਰੀ ਸਰੂਪਣੀ ਹੈ।
Verse 9
निविष्टा पुरतस्तस्य शृण्वन्ती ताः कथाः सदा / यद्यत्पृच्छति सा भूमिः शेषं साक्षान्महीधरम्
ਉਹ ਧਰਤੀ ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬੈਠ ਕੇ ਸਦਾ ਉਹ ਕਥਾਵਾਂ ਸੁਣਦੀ ਰਹੀ; ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਪੁੱਛਦੀ, ਉਹ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਮਹੀਧਰ ਸ਼ੇਸ਼ ਨੂੰ ਹੀ ਪੁੱਛਦੀ ਸੀ।
Verse 10
शृण्वन्ति ऋषयः सर्वे तत्रस्था तदनुग्रहात् / मया तत्र श्रुतं वत्स कृष्णप्रेमामृतं शुभम्
ਉਸਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ ਸੁਣਦੇ ਹਨ; ਹੇ ਵਤਸ, ਮੈਂ ਉੱਥੇ ਸ਼ੁਭ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ-ਪ੍ਰੇਮ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸੁਣਿਆ ਹੈ।
Verse 11
स्तोत्रं तत्ते प्रवक्ष्यामि यस्यार्थं त्वमिहागतः / वाराहाद्यवताराणां चरितं पापनाशनम्
ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਆਇਆ ਹੈਂ, ਉਹ ਸਤੋਤਰ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ; ਵਰਾਹ ਆਦਿ ਅਵਤਾਰਾਂ ਦਾ ਚਰਿਤ੍ਰ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।
Verse 12
सुखदं मोक्षदं चैव ज्ञानविज्ञान कारणम् / श्रुत्वा सर्वं धरा वत्स प्रत्दृष्टा तं धराधरम्
ਇਹ ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਮੋਖਸ਼ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਗਿਆਨ-ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ; ਹੇ ਵਤਸ, ਸਭ ਸੁਣ ਕੇ ਧਰਾ ਨੇ ਉਸ ਧਰਾਧਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੱਖ ਵੇਖਿਆ।
Verse 13
उवाच प्रणता भूयो ज्ञातुं कृष्णविचेष्टितम् / धरण्युवाच अलङ्कृतं जन्म पुंसामपि नन्दव्रजौकसाम्
ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ ਫਿਰ ਆਖਿਆ—ਮੈਂ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਲੀਲਾਵਾਂ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ। ਧਰਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਨੰਦ ਦੇ ਵ੍ਰਜ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਿਆਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਵੀ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ ਤੇ ਧੰਨ ਹੋ ਗਿਆ।
Verse 14
तस्य देवस्य कृष्णस्य लीलाविग्रहधारिणः / जयोपाधिनियुक्तानि संति नामान्यनेकशः
ਲੀਲਾ-ਵਿਗ੍ਰਹ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉਸ ਦੇਵ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਜਯ-ਉਪਾਧੀਆਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਅਨੇਕਾਂ ਨਾਮ ਹਨ।
Verse 15
तेषु नामानि मुख्यानि श्रोतुकामा चिरादहम् / तत्तानि ब्रूहि नामानि वासुदेवस्य वासुके
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਮਾਂ ਵਿਚੋਂ ਮੁੱਖ ਨਾਮ ਮੈਂ ਚਿਰ ਤੋਂ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ। ਹੇ ਵਾਸੁਕੇ, ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੇ ਉਹ ਨਾਮ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।
Verse 16
नातः परतरं पुण्यं त्रिषु लोकेषु विद्यते / शेष उवाच वसुंधरे वरारोहे जनानामस्ति मुक्तिदम्
ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪੁੰਨ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ। ਸ਼ੇਸ਼ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਵਸੁੰਧਰਾ, ਹੇ ਵਰਾਰੋਹੇ, ਇਹ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।
Verse 17
सर्वमङ्गलमूर्द्धन्यमणिमाद्यष्टसिद्धिदम् / महापातककोटिघ्न सर्वतीर्थफलप्रदम्
ਇਹ ਸਭ ਮੰਗਲਾਂ ਦਾ ਸਿਰੋਮਣੀ ਹੈ, ਅਣਿਮਾ ਆਦਿ ਅੱਠ ਸਿੱਧੀਆਂ ਦੇਣ ਵਾਲਾ; ਕਰੋੜਾਂ ਮਹਾਪਾਤਕਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।
Verse 18
समस्तजपयज्ञानां फलदं पापनाशनम् / शृणु देवि प्रवक्ष्यामि नाम्नामष्टोतरं शतम्
ਇਹ ਸਭ ਜਪਾਂ ਅਤੇ ਯੱਗਾਂ ਦਾ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਸੁਣੋ—ਮੈਂ ਨਾਮਾਂ ਦਾ ਅਸ਼ਟੋੱਤਰ ਸ਼ਤ ਬਿਆਨ ਕਰਾਂਗਾ।
Verse 19
महस्रनाम्नां पुण्यानां त्रिरावृत्त्या तु यत्फलम् / एकावृत्त्या तु कृष्णस्य नामैकं तत्प्रयच्छति
ਪੁੰਨ ਵਾਲੇ ਸਹਸ੍ਰਨਾਮ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਜਪਣ ਨਾਲ ਜੋ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਫਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਇਕ ਨਾਮ ਨੂੰ ਇਕ ਵਾਰ ਜਪਣ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 20
तस्मात्पुण्यतरं चैतत्स्तोत्रं पातकनाशनम् / नाम्नामष्टोत्तरशतस्याहमेव ऋषिः प्रिये
ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਸਤੋਤਰ ਹੋਰ ਵੀ ਪੁੰਨਦਾਇਕ ਅਤੇ ਪਾਤਕ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਹੇ ਪ੍ਰਿਯੇ, ਇਸ ਅਸ਼ਟੋੱਤਰ-ਸ਼ਤਨਾਮ ਦਾ ਰਿਸ਼ੀ ਮੈਂ ਹੀ ਹਾਂ।
Verse 21
छन्दो ऽनुष्टुब्देवता तु योगः कृष्णप्रियावहः / श्रीकृष्णः कमलानाथो वासुदेवः सनातनः
ਇਸ ਦਾ ਛੰਦ ਅਨੁਸ਼ਟੁਪ ਹੈ; ਦੇਵਤਾ-ਯੋਗ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤੀ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਕਮਲਾਨਾਥ, ਵਾਸੁਦੇਵ—ਸਨਾਤਨ ਪ੍ਰਭੂ ਹਨ।
Verse 22
वसुदेवात्मजः पुण्यो लीलामानुषविग्रहः / श्रीवत्सकौस्तभधरो यशोदावत्सलो हरिः
ਉਹ ਵਸੁਦੇਵ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਪਰਮ ਪਵਿੱਤਰ, ਲੀਲਾ ਲਈ ਮਨੁੱਖੀ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਸ਼੍ਰੀਵਤਸ ਤੇ ਕੌਸਤੁਭ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਯਸ਼ੋਦਾ ਉੱਤੇ ਵਾਤਸਲ੍ਯ ਵਾਲਾ ਹਰੀ ਹੈ।
Verse 23
चतुर्भुजात्तचक्रासिगदाशङ्खाद्युदायुधः / देवकीनन्दनः श्रीशो नन्दगोपप्रियात्मजः
ਉਹ ਚਤੁਰਭੁਜ ਹੈ, ਚੱਕਰ, ਖੜਗ, ਗਦਾ, ਸ਼ੰਖ ਆਦਿ ਦਿਵ੍ਯ ਆਯੁਧ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ; ਦੇਵਕੀ ਦਾ ਨੰਦਨ, ਸ਼੍ਰੀਪਤੀ, ਅਤੇ ਨੰਦਗੋਪ ਦਾ ਪ੍ਰਿਯ ਪੁੱਤਰ ਹੈ।
Verse 24
यमुनावेगसंहारी बलभद्रप्रियानुजः / पूतनाजीवितहरः शकटासुरभञ्जनः
ਉਹ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਵੇਗ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਬਲਭਦ੍ਰ ਦਾ ਪ੍ਰਿਯ ਛੋਟਾ ਭਰਾ; ਪੂਤਨਾ ਦੇ ਪ੍ਰਾਣ ਹਰਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸ਼ਕਟਾਸੁਰ ਨੂੰ ਭੰਨਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।
Verse 25
नन्दप्रजजनानन्दी सच्चिदानन्दविग्रहः / नवनीतविलिप्ताङ्गो नवनीतनटो ऽनघः
ਉਹ ਨੰਦ ਦੇ ਵ੍ਰਜ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਸੱਚਿਦਾਨੰਦ ਸਰੂਪ ਹੈ; ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਗ ਮੱਖਣ ਨਾਲ ਲਿਪੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਿਰਪਾਪ ਮੱਖਣ-ਨਟ ਹੈ।
Verse 26
नवनीतलवाहारी मुचुकुन्दप्रसादकृत् / षोडशस्त्रीसहस्रेशस्त्रिभङ्गी मधुराकृतिः
ਉਹ ਮੱਖਣ ਦਾ ਛੋਟਾ ਟੁਕੜਾ ਚੁਰਾਣ ਵਾਲਾ, ਮੁਚੁਕੁੰਦ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ; ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦਾ ਨਾਥ, ਤ੍ਰਿਭੰਗੀ ਭੰਗੀ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਮਧੁਰ ਰੂਪਧਾਰੀ ਹੈ।
Verse 27
शुकवागमृताब्धीन्दुर्गोविन्दो गोविदांपतिः / वत्सपालनसंचारी धेनुकासुरमर्द्दनः
ਉਹ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਦੀ ਵਾਣੀ-ਰੂਪੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਗੋਵਿੰਦ, ਗੋਪਾਂ ਦਾ ਨਾਥ ਹੈ; ਵੱਛਿਆਂ ਨੂੰ ਚਰਾਉਂਦਾ ਫਿਰਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਧੇਨੁਕਾਸੁਰ ਨੂੰ ਮਰਦਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।
Verse 28
तृणीकृततृणावर्त्तो यमलार्जुनभञ्जनः / उत्तालतालभेत्ता च तमालश्यामला कृतिः
ਜੋ ਤ੍ਰਿਣਾਵਰਤ ਨੂੰ ਤਿੰਨੇ ਵਾਂਗ ਤুচ্ছ ਕਰ ਕੇ ਮਾਰਨ ਵਾਲਾ, ਜੋ ਯਮਲਾਰਜੁਨ ਨੂੰ ਭੰਨਣ ਵਾਲਾ, ਜੋ ਉੱਚੇ ਤਾਲ ਦਰੱਖ਼ਤਾਂ ਨੂੰ ਚੀਰਣ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਤਮਾਲ ਵਰਗੇ ਸ਼ਿਆਮ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਹੈ।
Verse 29
गोपगोपीश्वरो योगी सूर्यकोटिसमप्रभः / इलापतिः परञ्ज्योतिर्यादवेन्द्रो यदूद्वहः
ਗੋਪਾਂ ਤੇ ਗੋਪੀਆਂ ਦਾ ਈਸ਼ਵਰ, ਯੋਗੀ, ਕਰੋੜਾਂ ਸੂਰਜਾਂ ਵਰਗੀ ਪ੍ਰਭਾ ਵਾਲਾ; ਇਲਾਪਤੀ, ਪਰਮ ਜੋਤਿ, ਯਾਦਵਾਂ ਦਾ ਇੰਦਰ, ਅਤੇ ਯਦੂ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਧੁਰਾ।
Verse 30
वनमाली पीतवासाः पारिजातापहरकः / गोवर्द्धनाचलोद्धर्त्ता गोपालः सर्वपालकः
ਵਨਮਾਲਾ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਪੀਤ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨਣ ਵਾਲਾ, ਪਾਰਿਜਾਤ ਨੂੰ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲਾ; ਗੋਵਰਧਨ ਪਹਾੜ ਚੁੱਕਣ ਵਾਲਾ, ਗੋਪਾਲ, ਅਤੇ ਸਭ ਦਾ ਪਾਲਣਹਾਰ।
Verse 31
अजो निरञ्जनः कामजनकः कञ्जलोचनः / मधुहा मथुरानाथो द्वारकानाथको बली
ਅਜਨਮਾ, ਨਿਰੰਜਨ, ਕਾਮ ਦਾ ਜਨਕ, ਕਮਲ-ਨੇਤਰ; ਮਧੂ ਦਾ ਸੰਹਾਰਕ, ਮਥੁਰਾ ਦਾ ਨਾਥ, ਦ੍ਵਾਰਕਾ ਦਾ ਸਵਾਮੀ, ਅਤੇ ਬਲਵਾਨ।
Verse 32
वृन्दावनान्तसंचारी तुलसीदामभूषणः / स्यमन्तकमणेर्हर्त्ता नरनारायणात्मकः
ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਅੰਦਰ ਵਿਚਰਨ ਵਾਲਾ, ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ; ਸ੍ਯਮੰਤਕ ਮਣੀ ਦਾ ਹਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਨਰ-ਨਾਰਾਇਣ ਸਰੂਪ।
Verse 33
कुब्जाकृष्टांबरधरो मायी परमपूरुषः / मुष्टिकासुरचाणूरमल्लयुद्धविशारदः
ਕੁਬਜਾ ਵੱਲੋਂ ਖਿੱਚਿਆ ਵਸਤ੍ਰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮਾਇਆਮਈ ਪਰਮਪੁਰਖ; ਮੁਸ਼ਟਿਕਾਸੁਰ ਤੇ ਚਾਣੂਰ ਵਰਗੇ ਮੱਲ-ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ।
Verse 34
संसारवैरी कंसारिर्मुरारिर्नरकान्तकः / अनादि ब्रह्मचारी च कृष्णाव्यसनकर्षकः
ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਵੈਰੀ, ਕੰਸ ਦਾ ਸ਼ਤ੍ਰੂ, ਮੁਰਾਰੀ, ਨਰਕ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ; ਅਨਾਦਿ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ-ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਵਿਅਸਨ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ।
Verse 35
शिशुपालशिरस्छेत्ता दुर्योधनकुलान्तकृत / विदुराक्रूरवरदो विश्वरूपप्रदर्शकः
ਸ਼ਿਸ਼ੁਪਾਲ ਦਾ ਸਿਰ ਕੱਟਣ ਵਾਲਾ, ਦੁਰਯੋਧਨ ਦੇ ਕੁਲ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ; ਵਿਦੁਰ ਤੇ ਅਕ੍ਰੂਰ ਨੂੰ ਵਰ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਵਿਸ਼ਵਰੂਪ ਦਿਖਾਉਣ ਵਾਲਾ।
Verse 36
सत्यवाक्सत्यसंकल्पः सत्यभामारतो जयी / सुभद्रापूर्वजो विष्णुर्भीष्ममुक्तिप्रदायकः
ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ, ਸੱਚਾ ਸੰਕਲਪ ਕਰਨ ਵਾਲਾ; ਸਤ੍ਯਭਾਮਾ ਵਿੱਚ ਰਤ, ਜੇਤੂ; ਸੁਭਦਰਾ ਦਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਭੀਸ਼ਮ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ।
Verse 37
जगद्गुरुर्जगन्नाथो वेणुवाद्य विशारदः / वृषभासुरविध्वंसी बकारिर्बाणबाहुकृत्
ਜਗਤ ਦਾ ਗੁਰੂ, ਜਗੰਨਾਥ, ਬਾਂਸਰੀ ਵਜਾਉਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ; ਵ੍ਰਿਸ਼ਭਾਸੁਰ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਬਕਾਸੁਰ ਦਾ ਵੈਰੀ, ਬਾਣਾਸੁਰ ਦੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਕੱਟਣ ਵਾਲਾ।
Verse 38
युधिष्टिरप्रतिष्ठाता बर्हिबर्हावतंसकः / पार्थसारथिरव्यक्तो गीतामृतमहोदधिः
ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਮੋਰਪੰਖਾਂ ਦੇ ਮੁਕੁਟ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ; ਪਾਰਥ ਦਾ ਸਾਰਥੀ, ਅਵ੍ਯਕਤ ਪ੍ਰਭੂ—ਗੀਤਾ-ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦਾ ਮਹਾਸਾਗਰ।
Verse 39
कालीयफणिमाणिक्यरञ्जितः श्रीपदांबुजः / दामोदरो यज्ञभोक्ता दानवैद्रविनाशनः
ਕਾਲੀਯ ਨਾਗ ਦੇ ਫਣਾਂ ਦੇ ਮਾਣਿਕਾਂ ਨਾਲ ਰੰਗੇ ਹੋਏ ਸ਼੍ਰੀ ਚਰਨ-ਕਮਲ; ਦਾਮੋਦਰ, ਯੱਗਾਂ ਦਾ ਭੋਗਤਾ, ਦਾਨਵ-ਦਲ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ।
Verse 40
नारायणः परं ब्रह्म पन्नगाशनवाहनः / जलक्रीडासमासक्तगोपीवस्त्रापहारकः
ਨਾਰਾਇਣ, ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ; ਸੱਪਾਂ ਨੂੰ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਗਰੁੜ ਜਿਸ ਦਾ ਵਾਹਨ ਹੈ; ਜਲ-ਕ੍ਰੀੜਾ ਵਿੱਚ ਰਤ, ਗੋਪੀਆਂ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਹਰਨ ਵਾਲਾ।
Verse 41
पुण्यश्लोकस्तीर्थपादो वेदवेद्यो दयानिधिः / सर्वतीर्थान्मकः सर्वग्रहरूपी परात्परः
ਪੁੰਨ੍ਯਸ਼ਲੋਕ, ਤੀਰਥ-ਪਾਦ; ਵੇਦਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ, ਦਇਆ ਦਾ ਨਿਧਾਨ; ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਸਰੂਪ, ਸਭ ਗ੍ਰਹਾਂ ਦਾ ਰੂਪ, ਪਰਾਤਪਰ।
Verse 42
इत्येवं कृष्णदेवस्य नाम्नामष्टोत्तरं शतम् / कृष्णोन कृष्णभक्तेन श्रुत्वा गीतामृतं पुरा
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਦੇਵ ਦੇ ਨਾਮਾਂ ਦਾ ਅਸ਼ਟੋੱਤਰ-ਸ਼ਤ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ; ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ-ਭਗਤ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਤੋਂ ਗੀਤਾ-ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸੁਣ ਕੇ (ਇਹ ਉਚਾਰਿਆ)।
Verse 43
स्तोत्रं कृष्णप्रियकरं कृतं तस्मान्मया श्रुतम् / कृष्णप्रेमामृतं नाम परमानन्ददायकम्
ਇਹ ਸਤੋਤਰ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ; ਮੈਂ ਉੱਥੋਂ ਸੁਣ ਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਰਚਿਆ। ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ-ਪ੍ਰੇਮਾਮ੍ਰਿਤ’ ਹੈ, ਜੋ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।
Verse 44
अत्युपद्रवदुः खघ्नं परमायुष्य वर्द्धनम् / दानं व्रतं तपस्तीर्थं यत्कृतं त्विह जन्मनि
ਇਹ ਅਤਿ ਉਪਦ੍ਰਵ ਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਪਰਮ ਆਯੁ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਇਸ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਦਾਨ, ਵਰਤ, ਤਪ ਅਤੇ ਤੀਰਥ-ਸੇਵਾ ਦਾ ਫਲ ਵੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਹੈ।
Verse 45
पठतां शृण्वतां चैव कोटिकोटिगुणं भवेत् / पुत्रप्रदमपुत्राणामगती नां गतिप्रदम्
ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦੇ ਅਤੇ ਸੁਣਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਰੋੜਾਂ-ਕਰੋੜ ਗੁਣਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਨਿਸੰਤਾਨਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬੇਸਹਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਗਤੀ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ।
Verse 46
धनवाहं दरिद्राणां जयेच्छूनां जयावहम् / शिशूनां गोकुलानां च पुष्टिदं पुण्यवर्द्धनम्
ਇਹ ਗਰੀਬਾਂ ਲਈ ਧਨ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲਾ, ਜਿੱਤ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਜਿੱਤ ਦੇਣ ਵਾਲਾ; ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਗੋਕੁਲ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਪੁਸ਼ਟੀਦਾਇਕ ਅਤੇ ਪੁੰਨ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।
Verse 47
बालरोगग्रहादीनां शमनं शान्तिकारकम् / अन्ते कृष्णस्मरणदं भवतापत्रयापहम्
ਇਹ ਬਾਲ ਰੋਗਾਂ ਅਤੇ ਗ੍ਰਹ ਆਦਿ ਪੀੜਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ; ਅੰਤ ਵੇਲੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ-ਸਿਮਰਨ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਤਿੰਨ ਤਾਪ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 48
असिद्धसाधकं भद्रे जपादिकरमात्मनाम् / कृष्णाय यादवेन्द्राय ज्ञानमुद्राय योगिने
ਹੇ ਭਦ੍ਰੇ! ਇਹ ਜਪ ਆਦਿ ਆਤਮਾਂ ਲਈ ਅਸਿੱਧ ਨੂੰ ਵੀ ਸਿੱਧ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ—ਯਾਦਵੇਂਦਰ, ਗਿਆਨ-ਮੁਦਰਾ ਧਾਰਣ ਵਾਲੇ ਯੋਗੀ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ (ਅਰਪਿਤ)।
Verse 49
नाथाय रुक्मिणीशाय नमो वेदान्तवेदिने / इमं मन्त्रं महादेवि जपन्नेव दिवा निशम्
ਰੁਕਮਿਣੀਨਾਥ, ਵੇਦਾਂਤ ਦੇ ਗਿਆਤਾ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ! ਇਸ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਦਿਨ ਰਾਤ ਜਪ ਕਰ।
Verse 50
सर्वग्रहानुग्रहभाक्सर्वप्रियतमो भवेत् / पुत्रपौत्रैः परिवृतः सर्वसिद्धिसमृद्धिमान्
ਉਹ ਸਭ ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਦਾ ਭਾਗੀ ਹੋ ਕੇ ਸਭ ਦਾ ਅਤਿ ਪਿਆਰਾ ਬਣਦਾ ਹੈ; ਪੁੱਤਰ-ਪੋਤਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਸਭ ਸਿੱਧੀਆਂ ਨਾਲ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 51
निषेव्य भोगानन्ते ऽपिकृष्णासायुज्यमाप्नुयात् / अगस्त्य उवाच एतावदुक्तो भागवाननन्तो मूर्त्तिस्तु संकर्षणसंज्ञिता विभो
ਭੋਗ ਭੋਗ ਕੇ ਵੀ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ-ਸਾਯੁਜ੍ਯ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਗਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਤਨਾ ਕਹਿ ਕੇ, ‘ਸੰਕਰਸ਼ਣ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮੂਰਤੀ ਵਾਲੇ ਭਗਵਾਨ ਅਨੰਤ, ਹੇ ਵਿਭੋ! (ਵਿਰਾਮ ਹੋਏ)।
Verse 52
धराधरो ऽलं जगतां धरायै निर्दिश्य भूयो विरराम मानदः / ततस्तु सर्वे सनकादयो ये समास्थितास्तत्परितः कथादृताः / आनन्द पूर्ण्णंबुनिधौ निमग्नाः सभाजयामासुरहीश्वरं तम्
ਜਗਤ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਧਰਤੀ ਲਈ ‘ਇਤਨਾ ਕਾਫ਼ੀ ਹੈ’ ਕਹਿ ਕੇ, ਮਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਧਰਾਧਰ ਫਿਰ ਰੁਕ ਗਿਆ। ਤਦ ਸਨਕ ਆਦਿ ਸਭ, ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਬੈਠੇ ਸਨ, ਆਨੰਦ-ਭਰੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਕੇ, ਉਸ ਅਹੀਸ਼ਵਰ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
Verse 53
ऋषय ऊचुः नमो नमस्ते ऽखिलविश्वाभावन प्रपन्नभक्तार्त्तिहराव्ययात्मन् / धराधरायापि कृपार्णवाय शेषाय विश्वप्रभवे नमस्ते
ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਅਖਿਲ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਪਾਲਣਹਾਰ! ਤੈਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹੇ ਸ਼ਰਨਾਗਤ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਪੀੜ ਹਰਣ ਵਾਲੇ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਆਤਮਾ! ਧਰਾਧਰ ਅਤੇ ਕਿਰਪਾ-ਸਾਗਰ ਸ਼ੇਸ਼, ਵਿਸ਼ਵ-ਪ੍ਰਭੂ—ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
Verse 54
कृष्णामृतं नः परिपायितं विभो विधूतपापा भवता कृता वयम् / भवादृशा दीनदयालवो विभो समुद्धरन्त्येव निजान्हि संनतान्
ਹੇ ਵਿਭੋ! ਤੂੰ ਸਾਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ-ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪਿਲਾਇਆ; ਇਸ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਪਾਪ ਧੁਲ ਗਏ। ਹੇ ਵਿਭੋ! ਤੇਰੇ ਵਰਗੇ ਦੀਨ-ਦਇਆਲੂ ਪ੍ਰਭੂ ਆਪਣੇ ਸ਼ਰਨਾਗਤਾਂ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਉੱਧਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Verse 55
एवं नमस्कृत्य फणीश पादयोर्मनो विधायाखिलकामपूरयोः / प्रदक्षिणीकृत्य धराधराधरं सर्वे वयं स्वावसथानुपागताः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫਣੀਸ਼ਵਰ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਸਭ ਕਾਮ ਪੂਰੇ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉਹਨਾਂ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮਨ ਟਿਕਾ ਕੇ, ਧਰਾਧਰ-ਧਾਰਕ (ਸ਼ੇਸ਼) ਦੀ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕਰਕੇ ਅਸੀਂ ਸਭ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਨਿਵਾਸਾਂ ਨੂੰ ਪਰਤ ਗਏ।
Verse 56
इति ते ऽभिहितं राम स्तोत्रं प्रेमामृताभिधम् / कृष्णस्य राधाकान्तस्य सिद्धिदम्
ਹੇ ਰਾਮ! ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੈਨੂੰ ‘ਪ੍ਰੇਮਾਮ੍ਰਿਤ’ ਨਾਮ ਦਾ ਸਤੋਤਰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਇਹ ਰਾਧਾਕਾਂਤ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿੱਧੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।
Verse 57
इदं राम महाभाग स्तोत्रं परमदुर्लभम् / श्रुतं साक्षाद्भगवतः शेषात्कथयतः कथाः
ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ ਰਾਮ! ਇਹ ਸਤੋਤਰ ਪਰਮ ਦੁਲਭ ਹੈ; ਕਥਾਵਾਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ੇਸ਼ ਤੋਂ ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੱਖ ਸੁਣਿਆ ਹੈ।
Verse 58
यावन्ति मन्त्रजालानि स्तोत्राणि कवचानि च
ਜਿੰਨੇ ਵੀ ਮੰਤ੍ਰ-ਜਾਲ, ਸਤੋਤਰ ਅਤੇ ਕਵਚ ਹਨ—ਉਹ ਸਭ।
Verse 59
त्रैलोक्ये तानि सर्वाणि सिद्ध्यन्त्येवास्य शीलनात् / वसिष्ठ उवाच एवमुक्त्वा महाराज कृष्णप्रेमामृतं स्तवम् / यावद्व्यरसींत्स मुनिस्तावत्स्वर्यानमागतम्
ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਇਸ ਦੇ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ ਹੀ ਸਿੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ‘ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ-ਪ੍ਰੇਮਾਮ੍ਰਿਤ’ ਸਤਵ ਪਾਠ ਕੀਤਾ; ਇੰਨੇ ਵਿੱਚ ਸਵਰਗੀ ਵਿਮਾਨ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ।
Verse 60
चतुर्भिरद्भुतैः सिद्धैः कामरूपैर्मनोजवैः / अनुयातमथोत्प्लुत्य स्त्रीपुंसौ हरिणौ तदा / अगस्त्यचरणौ नत्वा समारुरुहतुर्मुदा
ਚਾਰ ਅਦਭੁਤ ਸਿੱਧ, ਜੋ ਕਾਮਰੂਪੀ ਅਤੇ ਮਨੋਜਵ ਸਨ, ਨਾਲ ਚਲੇ। ਤਦ ਉਹ ਮਾਦਾ ਤੇ ਨਰ ਹਿਰਣ ਛਾਲ ਮਾਰ ਕੇ ਅਗਸਤ੍ਯ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ (ਵਿਮਾਨ ਉੱਤੇ) ਚੜ੍ਹ ਗਏ।
Verse 61
दिव्यदेहधरौ भूत्वा संखचक्रादिचिह्नितौ / गतौ च वैष्णवं लोकं सर्व देवन मस्कृतम् / पश्यतां सर्वभूतानां भार्गवागस्त्ययोस्तथा
ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਦੇਹ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ਸ਼ੰਖ-ਚਕ੍ਰ ਆਦਿ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਹੋਏ ਅਤੇ ਵੈਸ਼ਣਵ ਲੋਕ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ; ਉੱਥੇ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ—ਇਹ ਸਭ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਅਤੇ ਭਾਰਗਵ ਤੇ ਅਗਸਤ੍ਯ ਦੇ ਵੇਖਦੇ-ਵੇਖਦੇ ਹੋਇਆ।
Frequently Asked Questions
Agastya states that swift mantra-siddhi depends on recognizing the threefold character of bhakti and applying disciplined effort; spiritual qualification (bhakti-lakṣaṇa) is treated as the enabling condition for rapid attainment.
Pātāla is presented as a locus of esoteric learning where siddhas and nāga-kings venerate Śeṣa for jñāna; Bhūmi herself is depicted as repeatedly questioning Śeṣa, making Śeṣa a cosmological ‘knowledge-bearer’ (mahīdharā) and a hub for Vaiṣṇavī teaching.
The text pivots to Kṛṣṇa-centered devotion: teachings are called ‘kṛṣṇa-prema-amṛta,’ and Bhūmi requests Kṛṣṇa’s chief names and līlā—implying nāma (divine epithets) and avatāra-carita (e.g., Varāha onward) as purifying, liberating vehicles of knowledge.